Đầu tư cho người học, đón đầu nhu cầu nhân lực

Hỗ trợ tối đa 7 triệu đồng/tháng

Theo dự thảo Nghị quyết quy định chính sách khuyến khích, hỗ trợ học tập, nghiên cứu và hỗ trợ học phí đối với lĩnh vực, ngành nghề trên địa bàn do UBND TPHCM xây dựng, thành phố sẽ hỗ trợ học phí thực tế cho học viên, sinh viên các chương trình đào tạo trình độ trung cấp, cao đẳng, đại học thuộc những ngành, nghề trọng điểm như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, cơ khí tự động hóa, y tế, công nghệ thông tin và truyền thông…

Mức hỗ trợ tối đa không vượt quá mức trần học phí đối với cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập chưa tự bảo đảm chi thường xuyên và cơ sở giáo dục đại học công lập chưa tự bảo đảm chi thường xuyên. Với các ngành, nghề tiệm cận trình độ tiên tiến của thế giới, mức hỗ trợ tối đa không quá 2 lần mức trần.

Theo Nghị định 238/2025/NĐ-CP của Chính phủ, trần học phí bậc đại học hiện ở mức 1,79-3,5 triệu đồng/tháng. Đối với giáo dục nghề nghiệp (gồm trung cấp và cao đẳng), mức thu tối đa là 1,6-2,8 triệu đồng/tháng. Từ năm học 2027-2028, mức này được điều chỉnh theo thực tế nhưng không vượt quá mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng. Như vậy, mức hỗ trợ của TPHCM dự kiến có thể lên tối đa 7 triệu đồng/tháng.

Về thời gian hỗ trợ, dự kiến tối đa 20 tháng đối với hệ trung cấp, 30 tháng đối với cao đẳng và 40 tháng đối với đại học, tương đương thời gian của các chương trình đào tạo chuẩn hiện nay. Người học liên thông từ trung cấp lên cao đẳng hoặc từ cao đẳng lên đại học được hỗ trợ từ 10-20 tháng. Kinh phí được cấp theo từng học kỳ, tối đa 5 tháng.

Điều kiện nhận hỗ trợ là sinh viên, học viên phải thường trú tại TPHCM, theo học tại cơ sở đào tạo trên địa bàn, thuộc ngành được hỗ trợ và cam kết ở lại làm việc sau khi tốt nghiệp.

Ủng hộ chủ trương của TPHCM, ThS Từ Hữu Công (Trường Đại học Bình Dương) cho biết, với không ít sinh viên, nhất là những người có hoàn cảnh khó khăn, việc lựa chọn ngành học không chỉ phụ thuộc vào đam mê, năng lực mà còn là bài toán tài chính. Đặc biệt, các ngành công nghệ cao đòi hỏi thời gian đào tạo dài, chi phí học tập và nghiên cứu không nhỏ.

Trong bối cảnh đó, đề xuất hỗ trợ học phí cho sinh viên các ngành trọng điểm của TPHCM mở ra cơ hội đáng kể. Khi áp lực tài chính được giảm bớt, sinh viên có thêm điều kiện tập trung học tập, nghiên cứu và sáng tạo, mạnh dạn theo đuổi những ngành học khó nhưng xã hội đang cần.

Quan trọng hơn, đây không đơn thuần là hỗ trợ học phí mà còn là cách nuôi dưỡng tài năng, chuẩn bị đội ngũ kỹ sư, chuyên gia công nghệ cho tương lai.

Ở góc độ cơ sở giáo dục nghề nghiệp, ThS Thân Thanh Thanh, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Đồng An, nhìn nhận đề xuất hỗ trợ học phí cho học sinh, sinh viên rất thiết thực, đặc biệt là việc đưa người học trung cấp, cao đẳng vào diện được hỗ trợ.

Theo ThS Thanh, đây là cách nhìn đúng về vai trò của giáo dục nghề nghiệp. Muốn phát triển các ngành công nghiệp hiện đại, thành phố cần đội ngũ kỹ sư, nhà nghiên cứu, nhưng cũng rất cần những người thợ giỏi, kỹ thuật viên được đào tạo bài bản, trực tiếp làm việc tại nhà máy, xưởng sản xuất và doanh nghiệp.

Từ thực tế làm công tác giáo dục nghề nghiệp, ThS Thanh cho rằng có những học sinh rất yêu thích kỹ thuật, có năng khiếu về cơ khí, điện, điện tử nhưng điều kiện gia đình lại hạn chế. Với các em, quyết định học tiếp sau THPT đôi khi là một bài toán kinh tế. Các em phải cân nhắc giữa việc dành thêm 2-3 năm học nghề với việc đi làm ngay để có thu nhập phụ giúp gia đình.

“Vì thế, một chính sách hỗ trợ học phí có thể tác động trực tiếp đến quyết định học tập của các em. Khi gánh nặng tài chính giảm đi, người học có điều kiện lựa chọn nghề nghiệp theo năng lực và sở thích, thay vì phải từ bỏ việc học quá sớm”, ThS Thanh nói.

Cần đẩy mạnh liên kết

Hỗ trợ học phí là chủ trương đúng đắn. Tuy nhiên, theo các chuyên gia giáo dục, để phát triển đội ngũ nhân lực cho các ngành công nghệ mới, TPHCM cần xây dựng hệ thống chính sách tổng thể, chú trọng liên kết “3 nhà”.

Theo ThS Từ Hữu Công, hỗ trợ tài chính chưa đủ để tạo ra nhân tài. Sinh viên được giảm gánh nặng học phí nhưng thiếu phòng thí nghiệm, cơ hội thực hành và môi trường nghiên cứu thì vẫn khó phát huy năng lực. Ngay cả khi được đào tạo bài bản, nếu thiếu việc làm phù hợp, thành phố cũng khó giữ chân người giỏi.

Bởi vậy, cần hình thành hệ sinh thái liên kết Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp, gắn đào tạo với nghiên cứu, thực tập và tuyển dụng. Đồng thời, quy định về cam kết làm việc sau tốt nghiệp phải minh bạch, hài hòa quyền lợi và trách nhiệm của người học. Ông cho rằng, đích đến không chỉ là đào tạo được người tài mà còn tạo môi trường để người tài ở lại, cống hiến và làm chủ công nghệ ngay tại TPHCM.

“Hỗ trợ học phí là điểm khởi đầu, nhưng trao cơ hội phát triển và tạo môi trường để tài năng cống hiến mới là đích đến. Nếu làm được điều đó, TPHCM không chỉ giúp thêm nhiều người trẻ bước vào giảng đường mà còn có cơ sở để hình thành một thế hệ nhân lực công nghệ cao, góp phần tạo sức bật cho nền kinh tế tri thức trong những thập niên tới”, ThS Công nói.

ThS Thân Thanh Thanh đề xuất TPHCM nên xây dựng cơ chế đặt hàng đào tạo nhân lực kỹ thuật theo nhu cầu cụ thể của từng ngành công nghiệp. Thành phố có thể phối hợp với các hiệp hội và doanh nghiệp xác định trong 3-5 năm tới cần bao nhiêu kỹ thuật viên tự động hóa, cơ điện tử, bảo trì thiết bị, kiểm thử điện tử hoặc các vị trí kỹ thuật khác.

Trên cơ sở đó, các trường xây dựng chương trình, quy mô tuyển sinh và chuẩn đầu ra sát với công việc thực tế. Bà cũng cho rằng doanh nghiệp giữ vai trò rất quan trọng trong quá trình đào tạo và cần tham gia sâu hơn. Doanh nghiệp phải cùng nhà trường xác định những kỹ năng cần đào tạo, tổ chức thực hành, tiếp nhận thực tập và tuyển dụng sinh viên.

“TPHCM có thể thí điểm những chương trình đào tạo theo đơn đặt hàng, trong đó Nhà nước hỗ trợ học phí, doanh nghiệp hỗ trợ thiết bị và vị trí thực tập, còn nhà trường chịu trách nhiệm đào tạo và đánh giá năng lực người học. Cơ chế này cần có những cam kết cụ thể của các bên về chất lượng và cơ hội việc làm”, ThS Thanh nói.

Theo bà, các chính sách hỗ trợ cần hướng đến nâng cao năng lực cho sinh viên, bảo đảm nguồn kinh phí thực sự chuyển hóa thành những kỹ năng nghề mà doanh nghiệp đang cần.