Phát triển nhân lực logistics trước làn sóng trí tuệ nhân tạo

Công nghệ đang thay đổi nghề logistics

Một lô hàng xuất khẩu đang trên đường vận chuyển bất ngờ phải đổi cảng trung chuyển. Lịch giao hàng kéo dài, chi phí vận tải phát sinh, trong khi doanh nghiệp vẫn phải bảo đảm tiến độ với đối tác. Chỉ một thay đổi trong hành trình vận chuyển cũng có thể kéo theo hàng loạt vấn đề về kho bãi, dòng tiền và kế hoạch kinh doanh.

Theo thông tin do Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA) cung cấp, những biến động của thương mại toàn cầu cùng sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra yêu cầu mới đối với người làm logistics. Không chỉ cần kinh nghiệm vận hành, đội ngũ nhân lực trong lĩnh vực này còn phải nâng cao khả năng phân tích dữ liệu, quản lý rủi ro và ứng dụng công nghệ vào thực tiễn.

Những thay đổi đó cho thấy, làm logistics ngày nay không đơn thuần là tổ chức vận chuyển hàng hóa từ nơi này đến nơi khác. Đằng sau mỗi chuyến hàng là cả một chuỗi hoạt động cần được phối hợp chặt chẽ, từ mua hàng, lưu kho, vận tải đến giao nhận và phân phối.

Nếu trước đây, kinh nghiệm thực tế và khả năng xử lý nghiệp vụ là những lợi thế quan trọng, thì hiện nay, chỉ thành thạo công việc chuyên môn thôi chưa đủ. Người làm logistics, đặc biệt ở vị trí quản lý, còn phải biết dự báo rủi ro, tính toán phương án thay thế và đưa ra quyết định phù hợp khi thị trường thay đổi.

Chẳng hạn, khi một tuyến vận tải quốc tế bị gián đoạn, doanh nghiệp không chỉ cần tìm tuyến đường mới mà còn phải cân nhắc chi phí phát sinh, thời gian giao hàng và khả năng đáp ứng của các đối tác. Một quyết định thiếu tính toán có thể ảnh hưởng đến nhiều khâu trong chuỗi cung ứng.

Cùng với những sức ép từ thị trường, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tiếp tục làm thay đổi cách doanh nghiệp tổ chức hoạt động logistics. Ngày nay, AI và các công cụ phân tích dữ liệu có thể hỗ trợ doanh nghiệp dự báo nhu cầu hàng hóa, tính toán lượng hàng tồn kho, phân bổ phương tiện vận tải hay theo dõi hoạt động của chuỗi cung ứng.

Ví dụ, khi lượng đơn hàng được dự báo tăng mạnh, công nghệ có thể giúp doanh nghiệp phân tích dữ liệu và đề xuất phương án bố trí nhân lực, phương tiện hoặc kho bãi. Tuy nhiên, lựa chọn phương án nào để vừa tiết kiệm chi phí, vừa bảo đảm chất lượng dịch vụ vẫn là bài toán của người quản lý.

Nói cách khác, AI có thể hỗ trợ xử lý thông tin và đưa ra gợi ý, nhưng không thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người trong việc đánh giá tình hình và chịu trách nhiệm với các quyết định kinh doanh. Điều này cũng đồng nghĩa, người làm logistics không nhất thiết phải trở thành chuyên gia công nghệ, nhưng cần hiểu cách sử dụng dữ liệu, biết lựa chọn công cụ phù hợp và vận dụng kết quả phân tích vào công việc.

Khi công nghệ ngày càng được ứng dụng sâu rộng, kinh nghiệm làm nghề vẫn có giá trị, song cần được bổ sung bằng kiến thức mới. Đây cũng là lý do câu chuyện đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực logistics ngày càng trở nên cấp thiết.

Đào tạo nhân lực trước yêu cầu mới

Sự thay đổi của thị trường và công nghệ đang đặt ra một câu hỏi đối với công tác đào tạo: Làm thế nào để người học không chỉ nắm vững kiến thức chuyên môn mà còn có thể giải quyết những vấn đề doanh nghiệp gặp phải trong thực tế?

Với lĩnh vực logistics, yêu cầu này càng rõ nét bởi hoạt động vận tải, kho bãi, mua hàng hay xuất nhập khẩu đều có mối liên hệ chặt chẽ. Một quyết định ở khâu này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và hiệu quả của những khâu còn lại. Vì vậy, bên cạnh việc trang bị kiến thức nghiệp vụ, các chương trình đào tạo cần chú trọng hơn đến kỹ năng phân tích, xử lý tình huống, quản lý rủi ro và ứng dụng công nghệ.

Đặc biệt, đối với những người đã có kinh nghiệm làm việc, việc tiếp tục học tập, nâng cao trình độ không chỉ nhằm cập nhật kiến thức mà còn giúp họ nhìn nhận lại những vấn đề thực tế dưới góc độ quản lý.

Tại Trường Đại học Thăng Long, chương trình thạc sĩ Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng được xây dựng theo hướng gắn kiến thức chuyên môn với các tình huống phát sinh trong hoạt động doanh nghiệp. Thay vì chỉ tập trung vào lý thuyết, chương trình chú trọng những nội dung đang được doanh nghiệp quan tâm như phân tích dữ liệu, thiết kế chuỗi cung ứng, quản lý rủi ro, mua hàng chiến lược và phát triển chuỗi cung ứng bền vững.

Đây đều là những vấn đề có liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhất là khi doanh nghiệp phải đồng thời giải quyết bài toán chi phí, tiến độ giao hàng và khả năng ứng phó trước những biến động của thị trường.

Một điểm đáng chú ý là chương trình có sự tham gia của các giảng viên, chuyên gia và nhà quản lý đang trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực logistics, quản lý chuỗi cung ứng. Việc đưa những tình huống thực tế vào lớp học giúp người học có cơ hội trao đổi, thảo luận và tìm cách giải quyết các vấn đề từng gặp trong công việc, thay vì chỉ tiếp cận kiến thức qua giáo trình.

Chia sẻ về trải nghiệm học tập, anh Nguyễn Thanh Cảnh, học viên cao học Khóa 2, cho biết: “Chương trình không chỉ cung cấp kiến thức chuyên môn mà còn giúp người học nhìn lại những kinh nghiệm đã tích lũy dưới góc độ khoa học, dữ liệu và nghiên cứu”. Từ chia sẻ này có thể thấy, với những người đã đi làm, giá trị của việc học không chỉ nằm ở kiến thức mới mà còn ở khả năng vận dụng kiến thức để giải quyết tốt hơn những công việc quen thuộc.

Một người có nhiều năm kinh nghiệm trong vận tải có thể hiểu rõ những khó khăn khi tổ chức giao nhận hàng hóa. Tuy nhiên, khi được trang bị thêm kiến thức về phân tích dữ liệu và quản lý chuỗi cung ứng, họ có thêm công cụ để đánh giá nguyên nhân, so sánh các phương án và đưa ra quyết định có cơ sở hơn.

Tương tự, người làm việc trong lĩnh vực kho bãi, mua hàng hay xuất nhập khẩu cũng cần hiểu hoạt động của mình có tác động như thế nào đến toàn bộ chuỗi cung ứng, từ đó phối hợp hiệu quả hơn với các bộ phận liên quan. Việc kết nối giữa kiến thức được đào tạo và kinh nghiệm làm việc vì thế có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao chất lượng nhân lực logistics, đặc biệt ở các vị trí quản lý.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra ngày càng mạnh mẽ, yêu cầu học tập, cập nhật kiến thức không chỉ đặt ra đối với sinh viên mới ra trường mà còn với những người đã có nhiều năm kinh nghiệm trong nghề. Bởi lẽ, công nghệ có thể thay đổi cách doanh nghiệp vận hành, nhưng để công nghệ thực sự phát huy hiệu quả vẫn cần những người có đủ kiến thức, kinh nghiệm và khả năng đưa ra quyết định phù hợp.

Đối với lĩnh vực logistics, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao vì vậy không chỉ là đào tạo thêm người làm nghề, mà quan trọng hơn là giúp đội ngũ lao động hiện có nâng cao năng lực, làm chủ công nghệ và đáp ứng tốt hơn những yêu cầu mới của doanh nghiệp.

Trước sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) và những biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu, người làm logistics không chỉ cần kinh nghiệm nghiệp vụ mà còn phải có khả năng phân tích dữ liệu, quản lý rủi ro và ứng dụng công nghệ vào thực tiễn. Điều này đặt ra yêu cầu đổi mới đào tạo theo hướng gắn kiến thức chuyên môn với nhu cầu doanh nghiệp, giúp người lao động nâng cao năng lực quản lý, chủ động thích ứng với những thay đổi của thị trường.