Hành trang số nơi vùng cao xứ Thanh

Không chạy theo các mô hình hình thức hay hệ thống phức tạp, chuyển đổi số tại các trường vùng cao Thanh Hóa đang bắt đầu từ những bài giảng điện tử trực quan, những giờ học tương tác sinh động. Từng bước đi vững chắc ấy đang góp phần thu hẹp khoảng cách tri thức, nâng cao kỹ năng số cho học sinh.

Đưa công nghệ vào từng tiết học

Dù còn nhiều khó khăn về cơ sở vật chất và đường truyền, các trường vùng cao, biên giới ở Thanh Hóa đang từng bước đưa học liệu số, công cụ hỗ trợ dạy học và nền tảng quản lý vào hoạt động giáo dục.

Tại các xã vùng cao, biên giới như Mường Lát, Mường Lý, Quan Sơn..., chuyển đổi số được thực hiện theo hướng phù hợp với điều kiện thực tế, ưu tiên những giải pháp trực tiếp hỗ trợ dạy và học.

Ở Trường Tiểu học & THCS Mường Lát, việc ứng dụng công nghệ xuất phát từ yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học. Hình ảnh, video, học liệu trực quan và các nguồn tài nguyên trực tuyến giúp giáo viên có thêm phương thức truyền tải kiến thức, nhất là với những nội dung khó hình dung nếu chỉ tiếp cận qua sách giáo khoa.

Trong các tiết học, giáo viên sử dụng màn hình trình chiếu để đưa hình ảnh, video minh họa vào bài giảng. Học sinh quan sát, trao đổi và thực hiện nhiệm vụ học tập dựa trên nguồn tư liệu trực quan.

Theo thầy Hà Văn Dàn - giáo viên Trường Tiểu học & THCS Mường Lát, ứng dụng công nghệ cần xuất phát từ chính bài học và khả năng tiếp cận của học sinh. “Không phải công cụ càng mới, càng hiện đại thì hiệu quả càng cao. Quan trọng là lựa chọn đúng công cụ để bài học trực quan, dễ hiểu và học sinh hứng thú hơn”, thầy Dàn chia sẻ.

Với các trường vùng cao, biên giới, cách làm này có ý nghĩa thực tế. “Số hóa” không nhất thiết bắt đầu bằng những hệ thống phức tạp. Một bài giảng điện tử được chuẩn bị kỹ, một đoạn video đúng trọng tâm hay nguồn học liệu trực tuyến phù hợp cũng có thể giúp giáo viên thay đổi cách tổ chức bài học.

Từ góc độ quản lý, công nghệ cũng hỗ trợ nhà trường tổ chức công việc khoa học hơn. Ông Nguyễn Văn Giang - Hiệu trưởng Trường Tiểu học & THCS Mường Lát cho rằng, chuyển đổi số phải hướng đến mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng giáo dục.

“Khi công cụ số hỗ trợ công tác quản lý, giảm bớt thao tác hành chính và giúp giáo viên có thêm thời gian dành cho chuyên môn, khi đó công nghệ mới thực sự phát huy giá trị. Điều quan trọng là ứng dụng công nghệ không dừng ở vài hoạt động riêng lẻ mà từng bước trở thành một phần trong công việc chuyên môn hằng ngày”, ông Giang nói.

Tại Trường PTDTNT-THCS Quan Sơn, đặc thù học sinh học tập, sinh hoạt tập trung đặt ra yêu cầu riêng đối với công tác quản lý và giáo dục. Công nghệ vì thế không chỉ hỗ trợ các tiết học mà còn phục vụ việc theo dõi, trao đổi và hỗ trợ học sinh.

Bà Lữ Thị Huệ - Phó Hiệu trưởng nhà trường nhận định, công nghệ giúp giáo viên có thêm phương tiện tổ chức hoạt động học tập, cung cấp tư liệu và tạo điều kiện để học sinh chủ động hơn trong quá trình tiếp nhận kiến thức.

“Với học sinh dân tộc thiểu số, việc thường xuyên tiếp xúc với công nghệ giáo dục còn góp phần hình thành kỹ năng số. Từ tìm kiếm thông tin, sử dụng tài liệu trực tuyến đến trình bày sản phẩm học tập bằng các công cụ số, học sinh từng bước làm quen với phương thức học tập ngày càng phổ biến”, bà Huệ chia sẻ.

Số hóa để thu hẹp khoảng cách

Nếu ở khu vực thuận lợi, chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu của đổi mới giáo dục thì tại khu vực vùng cao, biên giới, quá trình này còn mang ý nghĩa mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho học sinh.

Tại Trường PTDTBT-THCS Mường Lý, ứng dụng công nghệ được đặt trong tổng thể đổi mới phương pháp dạy học và công tác quản lý nhà trường. Ông Nguyễn Văn Quý - Phó Hiệu trưởng cho rằng, hiệu quả chuyển đổi số không thể chỉ được đo bằng số lượng thiết bị được đầu tư, mà quan trọng hơn là thiết bị có được khai thác thường xuyên và thực sự hỗ trợ giáo viên, học sinh hay không.

Quan điểm này cũng cho thấy đầu tư hạ tầng cần đi cùng đầu tư con người. Máy tính, màn hình hay phần mềm chỉ trở thành công cụ giáo dục khi giáo viên biết sử dụng và học sinh có cơ hội tiếp cận. Bởi vậy, bồi dưỡng năng lực số cho đội ngũ là yếu tố quan trọng để chuyển đổi số ở trường vùng cao đi vào thực chất.

Cùng với thiết bị là bài toán đường truyền. Điều kiện địa hình và hạ tầng tại một số khu vực miền núi khiến việc khai thác học liệu trực tuyến chưa phải lúc nào cũng thuận lợi.

“Trường PTDTBT-THCS Mường Lý hiện có 7 phòng học được trang bị thiết bị trình chiếu, kết nối Internet phục vụ dạy học; phòng Tin học có hệ thống Internet. Từ nền tảng đó, giáo viên có thêm điều kiện đưa học liệu trực quan vào bài giảng, học sinh có cơ hội tiếp cận các nguồn tư liệu ngoài sách giáo khoa”, ông Quý thông tin.

Ở Trường PTDTNT-THCS Quan Sơn, công nghệ còn được xác định là phương tiện hỗ trợ công tác quản lý và giáo dục toàn diện học sinh.

Theo ông Lê Duy Dũng - Hiệu trưởng nhà trường, mục tiêu không phải chạy theo mô hình “trường công nghệ” mang tính hình thức mà đưa công nghệ trở thành công cụ quen thuộc, hỗ trợ giáo viên trong giảng dạy, cán bộ quản lý trong điều hành và học sinh trong học tập, rèn luyện. “

Từ Mường Lát, Mường Lý đến Quan Sơn, chuyển đổi số đang bắt đầu từ những việc rất cụ thể. Đó là giáo viên xây dựng học liệu điện tử; học sinh tiếp cận thêm nguồn tư liệu trực tuyến; cán bộ quản lý sử dụng công nghệ trong điều hành; nhà trường từng bước hình thành môi trường làm việc và học tập số.

Con đường phía trước còn không ít khó khăn. Hạ tầng công nghệ cần tiếp tục được đầu tư; thiết bị cần bổ sung, đồng bộ; đường truyền cần ổn định hơn; đội ngũ cần được tập huấn thường xuyên. Với học sinh vùng cao, biên giới, bảo đảm cơ hội tiếp cận công nghệ một cách công bằng vẫn là yêu cầu quan trọng.

Chuyển đổi số ở trường vùng cao không nhất thiết bắt đầu từ những điều lớn lao. Từ một bài học trực quan hơn, nguồn học liệu phong phú hơn đến cách quản lý thuận tiện hơn, công nghệ đang từng bước thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức, giúp học sinh vùng cao có thêm hành trang bước vào tương lai số.