Đưa trí tuệ nhân tạo vào đào tạo sư phạm: Yêu cầu tất yếu trong bối cảnh mới

Chuẩn năng lực số cho sinh viên sư phạm

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những tác động sâu rộng đối với giáo dục, đặc biệt là trong công tác đào tạo giáo viên. Theo PGS.TS Hồ Sỹ Thắng - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Đồng Tháp, các cơ sở đào tạo giáo viên không thể đứng ngoài xu thế này. Việc trang bị cho sinh viên sư phạm năng lực số và khả năng ứng dụng AI đã trở thành yêu cầu tất yếu, nhằm đáp ứng những đòi hỏi ngày càng cao của thực tiễn dạy học hiện nay.

PGS.TS Hồ Sỹ Thắng cho rằng, đào tạo về AI cho sinh viên sư phạm không nên chỉ dừng lại ở một vài học phần riêng lẻ, mà cần được triển khai một cách đồng bộ, xuyên suốt trong chương trình đào tạo. Trước hết, nhà trường cần giúp sinh viên nhận thức đầy đủ vai trò và tầm quan trọng của AI trong giáo dục.

Trên cơ sở đó, các nội dung liên quan đến AI và năng lực số cần được tích hợp vào nhiều học phần. Đồng thời, đội ngũ giảng viên cũng phải chủ động ứng dụng AI trong giảng dạy, qua đó hỗ trợ người học hiệu quả hơn và làm gương trong việc đổi mới phương pháp dạy - học.

Tại Trường Đại học Đồng Tháp, nhà trường đang nghiên cứu xây dựng và ban hành chuẩn năng lực số cho sinh viên sư phạm cũng như sinh viên các ngành nói chung, áp dụng cho cả bậc đại học và sau đại học.

Trên cơ sở chuẩn này, các học phần về năng lực số, ứng dụng công nghệ và AI trong dạy học được đưa vào chương trình đào tạo. Cùng với đó, nhà trường chú trọng đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, bởi nếu thiếu nền tảng phù hợp, việc ứng dụng AI trong giảng dạy và học tập sẽ khó đạt hiệu quả.

Liên quan đến chuẩn đầu ra, theo PGS.TS Hồ Sỹ Thắng, năng lực công nghệ thông tin đã được xác định trong chương trình đào tạo, song cần tiếp tục nâng cao yêu cầu và triển khai đồng bộ hơn.

Điều này đặc biệt cần thiết trong bối cảnh AI phát triển nhanh, liên tục đổi mới. Thời gian qua, nhà trường đã mời các chuyên gia tổ chức các lớp tập huấn cho giảng viên và sinh viên, qua đó hỗ trợ người học và người dạy làm chủ các nền tảng, phần mềm AI, phục vụ thiết thực cho dạy học.

Thu hẹp khoảng cách giáo dục

Trước thực tế AI phát triển nhanh, kiến thức và kỹ năng có thể sớm trở nên lạc hậu, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Thái Nguyên) đã chủ động xây dựng mạng lưới liên kết đổi mới sáng tạo với nhiều cơ sở giáo dục ở các quốc gia và vùng lãnh thổ có nền giáo dục phát triển như Úc, Hàn Quốc, Đài Loan.

Theo PGS.TS Từ Quang Tân – Phó Hiệu trưởng nhà trường, hợp tác quốc tế là kênh quan trọng để chia sẻ kinh nghiệm, cập nhật tri thức mới, qua đó giúp đội ngũ giảng viên không bị tụt hậu và đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông.

PGS.TS Từ Quang Tân cho rằng, yếu tố then chốt của quá trình đổi mới chính là thay đổi nhận thức. Thời gian qua, giảng viên và sinh viên của Trường Đại học Sư phạm (Đại học Thái Nguyên) đã có sự chuyển biến rõ rệt về tư duy, chủ động xây dựng bài giảng điện tử, ứng dụng AI trong dạy học và xem AI như một công cụ hỗ trợ hiệu quả, đồng hành cùng hoạt động giảng dạy.

“Hiện nay, nhà trường cơ bản đáp ứng các điều kiện về cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ để triển khai giảng dạy các nội dung liên quan đến công nghệ mới. Hệ thống thư viện điện tử, giảng đường, phòng học thông minh cùng các nền tảng công nghệ thông tin đã được đầu tư đồng bộ, phục vụ thiết thực cho việc đổi mới phương pháp dạy – học”, PGS.TS Từ Quang Tân chia sẻ và cho rằng, đào tạo giáo viên làm chủ công nghệ, đặc biệt là năng lực số và AI có ý nghĩa then chốt trong việc thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa đô thị và vùng sâu, xa. Khi trở về địa phương công tác, giáo viên không chỉ dạy học hiệu quả mà còn trở thành lực lượng dẫn dắt, kết nối, góp phần tạo nên sự bình đẳng trong tiếp cận giáo dục.

Đồng quan điểm, PGS.TS Lê Hiếu Học - Trưởng khoa Khoa học và Công nghệ Giáo dục (Đại học Bách khoa Hà Nội) cho rằng, sự phát triển nhanh chóng của AI trong thời gian qua đã và đang tác động sâu rộng đến hoạt động dạy và học trong nhà trường, đặc biệt là lĩnh vực khoa học giáo dục. Với đội ngũ giáo viên, giảng viên, AI đang trở thành một công cụ hỗ trợ hiệu quả ở nhiều khâu của quá trình giảng dạy.

Theo PGS.TS Lê Hiếu Học, giáo viên có thể ứng dụng AI để xây dựng bài giảng, thiết kế nội dung học tập, đề kiểm tra, đánh giá; thậm chí là sản xuất video bài giảng - những công việc vốn tốn nhiều thời gian và công sức trước đây. Không chỉ giúp giảm tải cho người dạy, AI còn góp phần đổi mới phương pháp và cách tiếp cận dạy học, hướng tới cá nhân hóa quá trình học tập của người học. Qua đó, việc đánh giá được thực hiện linh hoạt hơn, phù hợp hơn với năng lực và nhu cầu của từng đối tượng học sinh, sinh viên.

Đối với sinh viên và người học, AI mở ra một “kho tri thức” phong phú, hỗ trợ đắc lực cho hoạt động tự học, nhất là với những người học đã có mức độ tự chủ cao. Tuy nhiên, theo PGS.TS Lê Hiếu Học, để khai thác hiệu quả AI, người học cần có tư duy phản biện, biết phân tích, sàng lọc và kiểm chứng thông tin đúng – sai. Quá trình nhận diện và đánh giá tri thức này cũng chính là một phần quan trọng của việc học.

Chia sẻ từ thực tiễn giảng dạy, PGS.TS Lê Hiếu Học cho biết, trong một buổi học gần đây, ông yêu cầu sinh viên thiết kế nội dung một bài học bằng cách sử dụng ChatGPT. Chỉ với một câu lệnh phù hợp, trong vòng một đến hai phút, hệ thống đã có thể tạo ra một kế hoạch bài học khá đầy đủ, từ mục tiêu gắn với chuẩn đầu ra, nội dung chính, ví dụ minh họa đến các câu hỏi đánh giá. Trong khi đó, nếu thực hiện theo cách truyền thống, giáo viên có thể phải mất nhiều ngày mới hoàn thành được công việc tương tự.

Tuy vậy, Trưởng khoa Khoa học và Công nghệ Giáo dục (Đại học Bách khoa Hà Nội) nhấn mạnh, AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người trong giáo dục.

Để thích ứng với những thay đổi nhanh chóng hiện nay, giáo viên và sinh viên các trường sư phạm cần đặc biệt chú trọng trang bị kiến thức nền tảng, phông văn hóa và hiểu biết xã hội. Chính những yếu tố này tạo nên “linh hồn” của giáo dục, là điểm khác biệt căn bản giữa con người và các sản phẩm do máy móc tạo ra.