Từ nhập ‘phôi’ đến Top 10 cường quốc sản xuất thép: Bước tiến tự hào của thép Việt

Ngành thép Việt Nam tạo bước ngoặt lớn

Việc Việt Nam lọt Top 10 “cường quốc” sản xuất thép thô không đơn thuần là một con số về sản lượng, mà phản ánh sự trưởng thành của nền công nghiệp nền tảng, mở ra kỳ vọng lớn cho mục tiêu phát triển một ngành cơ khí tự chủ, hiện đại và có năng lực cạnh tranh quốc tế.

Số liệu mới công bố từ Hiệp hội Thép thế giới (Worldsteel) cho thấy, sản lượng thép thô của Việt Nam trong tháng 4/2026 đạt khoảng 2,1 triệu tấn, tăng 4% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này giúp Việt Nam vượt Italy để gia nhập nhóm các cường quốc sản xuất thép toàn cầu.

Lũy kế 4 tháng đầu năm, sản lượng thép thô trong nước đạt khoảng 8,5 triệu tấn, tăng 8,4% so với cùng kỳ năm ngoái. Đà tăng trưởng này tiếp tục củng cố vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng công nghiệp khu vực, đồng thời phản ánh sự mở rộng nhanh của năng lực sản xuất thép trong nước.

Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng việc Việt Nam lọt Top 10 không chỉ đến từ yếu tố thị trường quốc tế mà còn phản ánh quá trình tích lũy năng lực sản xuất kéo dài nhiều năm. Nếu như giai đoạn đầu những năm 2000, phần lớn doanh nghiệp trong nước còn phụ thuộc vào phôi thép nhập khẩu để cán thép xây dựng, ngành thép hiện đã bước sang giai đoạn tự chủ sâu hơn về chuỗi sản xuất.

Theo Hiệp hội Thép Việt Nam, năng lực sản xuất hiện nay không còn dừng ở thép xây dựng thông thường mà đã mở rộng sang nhiều dòng thép kỹ thuật cao phục vụ công nghiệp cơ khí, đóng tàu, năng lượng và hạ tầng quy mô lớn. Đây được xem là bước chuyển quan trọng của ngành công nghiệp nền tảng trong quá trình công nghiệp hóa.

Đáng chú ý, năm 2025 sản lượng sản xuất thép thô cả năm đạt gần 24,7 triệu tấn, tăng 12% so cùng kỳ 2024. Đây là mức cao kỷ lục trong 5 năm trở lại đây. Điều này cho thấy xu hướng ngành thép Việt Nam hiện đại, đồng bộ các khu liên hợp luyện kim khép kín, từ thượng nguồn đến hạ nguồn.

Ghi nhận kết quả này, ông Nguyễn Việt Thắng, Tổng Giám đốc Tập đoàn Hòa Phát Thép cho biết, việc lần đầu vào Top 10 cường quốc sản xuất thép là niềm tự hào lớn Việt Nam. Điều này cho thấy các doanh nghiệp thép của Việt Nam, trong đó có Tập đoàn Hòa Phát đã thực sự “lột xác” cả về quy mô, năng lực sản xuất và được thế giới ghi nhận. Bản thân Hòa Phát đã 25 năm đầu tư sản xuất thép và hiện đã đạt quy mô 16 triệu tấn/năm, lớn nhất Đông Nam Á và top 30 thế giới.

TS Phan Đăng Phong, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí nhận định, việc Việt Nam lần đầu tiên lọt Top 10 quốc gia sản xuất thép thô lớn nhất thế giới có ý nghĩa rất lớn, bởi thép chính là “xương sống” của ngành công nghiệp chế tạo. Một nền cơ khí mạnh luôn gắn liền với một ngành luyện kim và vật liệu phát triển.

Trong nhiều năm, doanh nghiệp cơ khí Việt Nam gặp không ít khó khăn do phụ thuộc lớn vào nguồn thép nhập khẩu, đặc biệt là các chủng loại thép phục vụ chế tạo thiết bị công nghiệp, kết cấu chịu lực, cơ khí chính xác hay công trình năng lượng. Khi năng lực sản xuất thép trong nước được nâng lên cả về quy mô lẫn công nghệ, đây sẽ là cơ sở quan trọng để tăng tính chủ động cho toàn bộ chuỗi sản xuất công nghiệp.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Việt Hoà, Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) cho rằng, việc Việt Nam lần đầu tiên nằm trong nhóm 10 quốc gia sản xuất thép thô lớn nhất thế giới cho thấy năng lực sản xuất và quy mô của ngành thép trong nước đã có bước phát triển đáng kể.

"Thành tựu này không chỉ phản ánh sự lớn mạnh của ngành thép mà còn tạo động lực phát triển cho các nghành công nghiệp nền tảng, đặc biệt là ngành cơ khí chế tạo, đóng tàu, năng lượng và công nghiệp hỗ trợ" - ông Trần Việt Hòa cho hay. 

Bên cạnh đó, thành phần kinh tế tư nhân thực sự đã lĩnh xướng vai trò đầu tàu trong việc đầu tư sản xuất, đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực và hoạt động hiệu quả trong sản xuất, kinh doanh việc sản xuất thép và các sản phẩm từ thép như Hòa Phát, Hoa Sen, Việt Đức...

Với tiềm lực vốn có, các doanh nghiệp này đã tập trung đầu tư vào công nghệ sản xuất tiên tiến, hoàn thiện dây chuyền sản xuất thép với các nhà máy công suất lớn. Từ đó, cho ra các sản phẩm chất lượng cao và đa dạng chủng loại.

Phát huy vai trò “đầu tàu” của doanh nghiệp tư nhân

Theo Cục Công nghiệp, đối với ngành thép, thành phần kinh tế tư nhân thực sự đã lĩnh xướng vai trò đầu tàu trong việc đầu tư sản xuất, đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực và hoạt động hiệu quả trong sản xuất, kinh doanh. Đơn cử những khu liên hợp gang thép quy mô lớn như Hòa Phát Dung Quất không chỉ mở rộng năng lực sản xuất mà còn thay đổi tư duy phát triển ngành thép Việt Nam - từ gia công sang làm chủ chuỗi sản xuất.

Tổng Giám đốc Tập đoàn Hòa Phát bày tỏ, năm 2025, Việt Nam sản xuất khoảng 24,6 triệu tấn thép thô, đứng đầu Đông Nam Á và xếp thứ 11 thế giới. Riêng Tập đoàn Hòa Phát đóng góp khoảng 11 triệu tấn, tương đương gần 45% sản lượng toàn ngành. Dự kiến năm 2026, sản lượng của doanh nghiệp này có thể vượt 14 triệu tấn.

Hiện Hòa Phát sản xuất được đầy đủ các loại thép đáp ứng mọi nhu cầu của nền kinh tế, đồng thời đẩy mạnh đầu tư theo chiều sâu, sản xuất các loại thép cơ khí chế tạo phục vụ cho các ngành công nghiệp cơ khí chế tạo, năng lượng, công nghiệp đóng tàu, công nghiệp quốc phòng. Nhà máy ray đường sắt cao tốc của Hòa Phát sẽ xuất xưởng sản phẩm chất lượng tương đương với thế giới vào đầu năm 2027, phục vụ mục tiêu xây dựng hệ thống đường sắt do người Việt Nam làm chủ mà Đảng và Chính phủ đề ra

“Chúng tôi hiện đang đầu tư mạnh vào các dòng thép chất lượng cao cho cơ khí chế tạo, đóng tàu, năng lượng, công nghiệp đường sắt, công nghiệp quốc phòng. Mục tiêu của Hòa Phát là lọt Top 20 doanh nghiệp thép lớn nhất thế giới vào năm 2030. Qua đó, sẽ nâng cao hơn nữa vị thế của ngành thép Việt Nam trên bản đồ thép thế giới” - ông Nguyễn Việt Thắng thông tin.

Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí nhấn mạnh, ở góc độ dài hạn, việc đứng trong Top 10 thế giới còn cho thấy Việt Nam đang có cơ hội dịch chuyển từ vị thế “gia công” sang tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp toàn cầu. Khi nguồn vật liệu chiến lược được bảo đảm, doanh nghiệp cơ khí có thể mạnh dạn đầu tư công nghệ, mở rộng quy mô sản xuất và tham gia vào các dự án công nghiệp lớn mà trước đây phụ thuộc nhiều vào nhà thầu nước ngoài.

“Chúng tôi cũng kỳ vọng bước phát triển tiếp theo của ngành thép, đặc biệt đối với các doanh nghiệp thép lớn không chỉ là tăng sản lượng, mà phải hướng tới nâng cao chất lượng vật liệu, phát triển thép chế tạo chuyên dụng, thép hợp kim, thép siêu bền và thép xanh. Đây mới là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của công nghiệp Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi xanh và công nghiệp công nghệ cao hiện nay” - TS. Phan Đăng Phong nói.

Ông Trần Việt Hòa cho rằng, để chuyển hóa lợi thế về sản lượng thành năng lực cạnh tranh thực chất, ngành thép Việt Nam, các doanh nghiệp cần tiếp tục đầu tư chiều sâu vào công nghệ luyện kim hiện đại; phát triển các dòng thép chất lượng cao, thép chuyên dụng và thép xanh đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp thép với các ngành cơ khí chế tạo, đóng tàu, năng lượng và công nghiệp hỗ trợ, qua đó hình thành hệ sinh thái công nghiệp đồng bộ, bền vững và có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp toàn cầu.

“Việc Việt Nam vào nhóm 10 quốc gia sản xuất thép thô lớn nhất thế giới là dấu mốc quan trọng đối với ngành công nghiệp vật liệu. Thành tựu này góp phần tạo nền tảng cho phát triển cơ khí chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và từng bước nâng cao năng lực tự chủ công nghiệp của Việt Nam trong giai đoạn tới” - ông Trần Việt Hòa khẳng định.

Ngày 9/2/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn ký Quyết định số 261/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển ngành thép giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050). Chiến lược nhằm phát triển ngành thép theo hướng tập trung vào sản phẩm thép có chất lượng cao phù hợp với tiêu chuẩn quốc gia và tiêu chuẩn quốc tế; đa dạng về sản phẩm, tăng nhanh xuất khẩu, tính cạnh tranh và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu; chuyển đổi cơ cấu sản phẩm để từng bước thay thế thép nhập khẩu.

Mục tiêu đặt ra đến năm 2030, sản xuất thép thô đạt tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 7 - 8%/năm, sản lượng khoảng 25 - 26 triệu tấn/năm. Thép thành phẩm dự kiến tăng trưởng từ 5,5 - 6,5%/năm, đạt sản lượng khoảng 32 - 33 triệu tấn. Mức tiêu thụ thép bình quân đạt 270 - 280 kg/người/năm. Sản phẩm thép trong nước cơ bản đáp ứng khoảng 80 - 85% nhu cầu sử dụng trong nước và từng bước gia tăng tỷ trọng xuất khẩu.