Nửa cuối năm 2026: Cửa sáng cho xuất khẩu gạo Việt

Giá gạo thế giới tăng trở lại trước lo ngại nguồn cung

Những tuần đầu tháng 6/2026 ghi nhận xu hướng phục hồi của thị trường gạo thế giới. Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam, trong tuần đầu tháng 6/2026, chỉ số Gạo trắng Oryza (WRI) đạt 423 USD/tấn, tăng 16 USD/tấn so với cùng kỳ tháng trước. Giá gạo xuất khẩu của Việt Nam, Thái Lan và Pakistan cũng đồng loạt tăng nhờ nhu cầu nhập khẩu cải thiện từ Philippines, châu Phi và một số thị trường châu Á.

Đáng chú ý, các tổ chức khí tượng quốc tế dự báo El Niño có khả năng xuất hiện từ tháng 7/2026 với xác suất lên tới 82%, thậm chí có thể phát triển thành “Siêu El Niño” trong năm 2027. Nếu kịch bản này xảy ra, nhiều quốc gia sản xuất lúa gạo lớn như Ấn Độ, Thái Lan, Indonesia hay Australia có thể đối mặt với tình trạng hạn hán kéo dài, ảnh hưởng đến sản lượng và nguồn cung toàn cầu.

Tuy nhiên, theo các báo cáo của FAO, AMIS và GEOGLAM, thị trường gạo thế giới hiện chưa rơi vào tình trạng thiếu hụt. Nguồn cung niên vụ 2026 - 2027 được dự báo đạt mức kỷ lục hơn 772 triệu tấn nhờ tồn kho lớn. Điều đó có nghĩa rằng, thị trường chưa bước vào một chu kỳ thiếu hụt nguồn cung như từng xảy ra trong giai đoạn 2023 - 2024. Giá gạo có thể tăng trong ngắn hạn do yếu tố tâm lý hoặc những rủi ro thời tiết, nhưng rất khó tạo ra những đợt sốt giá kéo dài.

Theo các chuyên gia trong ngành, đây là chi tiết đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp xuất khẩu và người trồng lúa Việt Nam. Bởi nếu nhìn nhận sai tín hiệu thị trường, việc mở rộng sản xuất hoặc đầu cơ theo kỳ vọng giá tăng có thể dẫn đến những hệ lụy về dư cung trong các vụ sau.

Cơ hội vẫn rộng mở cho gạo Việt

Dù vậy, triển vọng xuất khẩu gạo của Việt Nam trong 6 tháng cuối năm vẫn được đánh giá tích cực. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, xuất khẩu gạo của Việt Nam trong 5 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 4,5 triệu tấn, thu về 2,09 tỷ USD, tăng 6,6% về lượng nhưng giảm 3,6% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân chủ yếu do giá xuất khẩu bình quân chỉ đạt khoảng 467,6 USD/tấn, thấp hơn gần 10% so với cùng kỳ năm 2025.

Điều đáng chú ý là dù kim ngạch giảm do giá xuất khẩu bình quân thấp hơn, nhu cầu từ các thị trường chủ lực vẫn duy trì ổn định. Philippines tiếp tục là khách hàng lớn nhất, chiếm gần một nửa tổng lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam. Đến cuối tháng 5, nước này đã nhập khẩu hơn 2,2 triệu tấn gạo, tăng 15% so với cùng kỳ năm trước.

Không chỉ Philippines, thị trường Trung Quốc cũng đang cho thấy tín hiệu phục hồi mạnh mẽ. Giá trị xuất khẩu gạo sang thị trường này trong những tháng đầu năm tăng hơn 53%, phản ánh nhu cầu nhập khẩu đang gia tăng trở lại. Sự phục hồi của các thị trường lớn cho thấy gạo Việt Nam vẫn giữ được vị thế quan trọng trong chuỗi cung ứng lương thực khu vực.

Tuy nhiên, cơ hội hiện nay không còn nằm ở việc bán được nhiều gạo hơn mà nằm ở việc bán được với giá trị cao hơn. Trong nhiều năm, xuất khẩu gạo của Việt Nam thường được đánh giá bằng sản lượng. Nhưng thực tế những tháng đầu năm 2026 cho thấy một nghịch lý: lượng xuất khẩu tăng nhưng kim ngạch lại giảm. Điều đó phản ánh áp lực cạnh tranh ngày càng lớn trên thị trường quốc tế. Các quốc gia xuất khẩu gạo đang không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm, cải thiện chuỗi giá trị và phát triển các dòng gạo cao cấp. Nếu chỉ cạnh tranh bằng sản lượng hoặc giá bán thấp, lợi thế của Việt Nam sẽ ngày càng thu hẹp.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam nhận định, nhu cầu tiêu dùng gạo toàn cầu trong thời gian tới sẽ không có biến động quá lớn, bởi thương mại gạo thế giới hằng năm vẫn vận động trong biên độ tương đối ổn định.

Theo ông Tùng, El Niño có thể tạo ra những biến động cục bộ về nguồn cung tại một số quốc gia, qua đó tác động đến giá gạo thế giới. Tuy nhiên, những đợt tăng giá thường chỉ mang tính ngắn hạn. “Điều quan trọng nhất hiện nay là nông dân và doanh nghiệp không nên chạy theo những tín hiệu giá nhất thời. Nếu sản xuất chỉ dựa trên biến động ngắn hạn của thị trường rất dễ dẫn đến mất cân đối cung cầu. Thay vào đó, cần bám sát nhu cầu của thị trường mục tiêu, xây dựng vùng nguyên liệu ổn định và duy trì chất lượng sản phẩm một cách nhất quán”, ông Tùng nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, điểm đáng chú ý nhất của ngành lúa gạo trong giai đoạn tới không nằm ở sản lượng mà ở khả năng nâng cao giá trị gia tăng. Các thị trường nhập khẩu ngày càng quan tâm đến chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và các tiêu chuẩn phát triển bền vững. Trong bối cảnh đó, sản xuất lúa phát thải thấp đang trở thành xu hướng tất yếu. Đây không chỉ là yêu cầu từ các cam kết giảm phát thải của Việt Nam mà còn là điều kiện để gạo Việt Nam nâng cao khả năng cạnh tranh tại các thị trường cao cấp.

"Với khoảng 3,8 triệu ha đất lúa và hơn 7 triệu ha gieo trồng mỗi năm, việc áp dụng các quy trình canh tác giảm phát thải được kỳ vọng sẽ giúp giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng hạt gạo và gia tăng thu nhập cho nông dân", ông Tùng nhận định.

Các chuyên gia cho rằng, nửa cuối năm 2026 sẽ tiếp tục là giai đoạn thuận lợi đối với xuất khẩu gạo Việt Nam khi nhu cầu từ Philippines, Trung Quốc và nhiều thị trường châu Á duy trì ổn định. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành giá trị thực, ngành lúa gạo cần đẩy nhanh xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, phát triển các dòng gạo chất lượng cao và tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã với doanh nghiệp xuất khẩu. Đây được xem là nền tảng quan trọng để ngành lúa gạo không chỉ giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế mà còn chuyển từ mục tiêu tăng sản lượng sang tăng giá trị trong giai đoạn phát triển mới.

Vụ Đông Xuân 2025 - 2026 tiếp tục đạt kết quả tích cực với khoảng 2,2 triệu ha đã thu hoạch, sản lượng ước đạt 15,2 triệu tấn, tăng nhẹ nhờ năng suất cải thiện. Trong khi đó, tiến độ xuống giống vụ Hè Thu chậm hơn 21% do thu hoạch muộn, nắng nóng kéo dài và chi phí vật tư tăng cao. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, giá các giống lúa chất lượng cao như OM18, Đài Thơm tiếp tục tăng, cho thấy nhu cầu thị trường đối với gạo thơm và gạo chất lượng cao vẫn ở mức tích cực.