Sửa Luật Bảo hiểm xã hội: Mở rộng an sinh phải bảo đảm khả thi

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, sáng 21/10, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội nghe Tờ trình tóm tắt và Báo cáo thẩm tra Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.

Sửa đổi thẩm quyền quyết định số ngày nghỉ chế độ dưỡng sức

Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, dự thảo luật gồm 3 điều: Điều 1: Quy định sửa đổi, bổ sung; Điều 2: Các điều khoản thay thế, bãi bỏ; Điều 3: Điều khoản thi hành.

Đối với nội dung sửa đổi, bổ sung về sắp xếp tổ chức bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, dự thảo luật đề xuất sửa đổi về đối tượng người hoạt động không chuyên trách tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc quy định tại điểm k khoản 1 Điều 2 để phù hợp với pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương; sửa đổi về thẩm quyền quyết định số ngày nghỉ chế độ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau ốm đau, thai sản đối với đơn vị sử dụng lao động không thành lập công đoàn cơ sở, phù hợp với chủ trương kết thúc hoạt động của công đoàn viên chức, công đoàn lực lượng vũ trang.

Đồng thời, sửa đổi, bổ sung trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm xã hội và trách nhiệm quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội của Bộ Tài chính, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ) và Bộ Y tế và Ủy ban nhân dân các cấp để phù hợp với vị trí pháp lý, nhiệm vụ, quyền hạn hiện nay của các bộ, cơ quan.

Về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, để bảo đảm có lộ trình từng bước mở rộng độ bao phủ của chính sách bảo hiểm xã hội phù hợp, khả thi đối với nhóm đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số, dự thảo luật sửa đổi quy định tại khoản 6 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng: Căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số và các đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên, bảo đảm lộ trình thực hiện phù hợp. Nội dung này sẽ được Chính phủ chỉ đạo các cơ quan nghiên cứu, thể chế hóa cụ thể sau khi Trung ương Đảng thông qua nghị quyết mới về chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội.

Về bảo hiểm hưu trí bổ sung, dự thảo luật sửa đổi khoản 5 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng cho phép cá nhân người lao động trực tiếp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung trên cơ sở tự nguyện mà không nhất thiết phải thông qua người sử dụng lao động, tương tự quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014.

Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số quy định về chế độ tạo cơ sở pháp lý thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan trong triển khai thực hiện như: ủy quyền cho người khác thực hiện bảo hiểm xã hội; hình thức chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội thông qua tài khoản người thụ hưởng. Bổ sung một số nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết về hình thức chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội, thời gian đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện và nguồn kinh phí bảo đảm thực hiện trợ cấp thai sản trong bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Về sửa đổi, hoàn thiện liên quan đến khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, nhằm mở rộng danh mục đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội phù hợp với chủ trương tại Nghị quyết số 28 và Kết luận 18 ngày 02/04/2026 của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm giai đoạn 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng hai con số.

Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung khoản 1 và khoản 4 Điều 122 theo hướng quy định về nguyên tắc việc bổ sung đầu tư tiền gửi tại các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ, ngân hàng thương mại cổ phần có vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ. Giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát, kiểm soát rủi ro, lộ trình đa dạng hóa danh mục đầu tư, cơ cấu đầu tư và phương thức đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội.

Bổ sung trách nhiệm cơ quan có liên quan trong hoạt động đầu tư quỹ

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội trên cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn được trình bày tại Tờ trình số 801/TTr-CP của Chính phủ. Hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị đầy đủ, đúng trình tự, thủ tục theo quy định. Các quy định của dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Hiến pháp và các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên; thống nhất với hệ thống pháp luật.

Về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản tán thành về nguyên tắc với đề xuất và giải trình của Chính phủ nhằm từng bước mở rộng diện tham gia, bảo đảm quyền lao động, quyền an sinh xã hội, phúc lợi xã hội và thực hiện mục tiêu của Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội.

Tuy nhiên, việc quy định nhóm đối tượng “người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số” thuộc phạm vi tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc là rất rộng, chưa bảo đảm tính khả thi, cần được cân nhắc, đánh giá tác động kỹ lưỡng, đa chiều.

Do đó, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Chính phủ tiếp tục xem xét và thực hiện đầy đủ Kết luận số 276 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nghiên cứu, bổ sung trong dự thảo Luật quy định rõ đối tượng và thời điểm cụ thể triển khai thực hiện. Trường hợp chưa thể quy định rõ đối tượng, thời điểm triển khai, chưa đạt được sự đồng thuận của đối tượng dự kiến sẽ phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, đề nghị Chính phủ sửa đổi nội dung này khi sửa đổi toàn diện Luật Bảo hiểm xã hội do quy định hiện hành đã bao phủ các trường hợp mà Chính phủ đề xuất.

Về danh mục đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội nhận định, Chính phủ cơ bản đã tiếp thu ý kiến Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về nội dung này và việc sửa đổi, bổ sung điểm c khoản 1 Điều 122 theo hướng chỉ quy định chung về các ngân hàng được nhận tiền gửi từ quỹ bảo hiểm xã hội; sửa đổi, bổ sung khoản 4 Điều 122 theo hướng giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát, kiểm soát rủi ro là phù hợp.