Ngành dầu khí chuẩn bị cho kịch bản xung đột Iran kéo dài nhiều năm

Đây cũng là một trong những chủ đề nổi bật tại Hội nghị Dầu khí châu Á - Thái Bình Dương (APPEC) năm nay. Theo cây bút Clyde Russell, không khí tại hội nghị khá bi quan khi căng thẳng ở Trung Đông tiếp tục leo thang.

Ông Russell mô tả cuộc đối đầu hiện nay như một “cuộc chiến của những cái tôi”, khi cả Tổng thống Mỹ Donald Trump và giới lãnh đạo Iran đều khó chấp nhận một kết quả không mang lại chiến thắng rõ ràng.

Giá dầu và chi phí vận chuyển cùng leo thang

Giới dầu khí châu Á được cho là mong muốn Washington rút khỏi Vịnh Ba Tư để các quốc gia trong khu vực tự giải quyết cuộc khủng hoảng. Tuy nhiên, đây được xem là một trong những kịch bản khó xảy ra nhất. Vì vậy, các doanh nghiệp đang chuẩn bị cho khả năng dòng dầu từ Trung Đông bị gián đoạn trong thời gian dài.

Trên thị trường, giá dầu Brent đã vượt 100 USD/thùng. Đây mới là giá trên thị trường hợp đồng tương lai, trong khi giá dầu giao ngay có thể chịu sức ép lớn hơn do chi phí vận chuyển và bảo hiểm tăng mạnh.

Một dấu hiệu đáng chú ý là giá dầu ESPO của Nga đã tăng vọt, với mức premium lên khoảng 20 USD/thùng so với dầu Brent. Các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc đang thiếu những nguồn cung thay thế khi lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng Iran và việc nguồn cung dầu từ Venezuela bị cắt giảm làm thu hẹp thêm lựa chọn trên thị trường.

Giới giao dịch vì thế ngày càng chú ý đến thị trường dầu thực thay vì chỉ theo dõi giá hợp đồng tương lai. Tại thị trường này, chi phí bảo hiểm và vận chuyển đang trở thành những yếu tố đẩy giá lên đáng kể.

Cước vận chuyển dầu cũng tăng lên mức kỷ lục. Những rủi ro đối với tàu thuyền tại Trung Đông buộc các nhà vận hành phải sử dụng những tuyến đường vòng dài và tốn kém hơn. Điều này làm giảm nguồn cung tàu chở dầu sẵn có và đẩy giá thuê tàu lên cao.

Theo dữ liệu Bloomberg được dẫn lại, cước vận chuyển một tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC) từ Trung Đông tới Trung Quốc đã lên gần 800.000 USD/ngày, mức cao kỷ lục.

Trong khi đó, theo Reuters, chi phí vận chuyển dầu từ Vịnh Ba Tư tới Bắc Á đã tăng lên khoảng 30 USD/thùng, từ mức 6 USD trước khi xung đột nổ ra. Chi phí bảo hiểm cũng tăng lên khoảng 2,50 USD/thùng, so với chỉ 0,05 USD trước đó.

Những khoản chi phí này đang buộc các nhà sản xuất dầu tại Vịnh Ba Tư phải tăng mức chiết khấu để thu hút người mua, trong khi giới giao dịch đặc biệt chú ý đến premium của những nguồn dầu thay thế nằm ngoài khu vực.

Áp lực lan sang thị trường nhiên liệu

Không chỉ dầu thô, thị trường nhiên liệu thành phẩm cũng đang chịu sức ép ngày càng lớn.

Các nhà máy lọc dầu đã phải vận hành với công suất cao hơn bình thường nhằm bù đắp nguồn cung thiếu hụt từ Trung Đông và Nga. Tuy nhiên, công suất hiện có vẫn chưa đủ để bù đắp hoàn toàn lượng sản phẩm bị mất.

Tại APPEC, ông Russell Hardy, lãnh đạo Vitol, nhận định ngành lọc dầu chưa vận hành đủ công suất để ngăn lượng nhiên liệu dự trữ tiếp tục suy giảm. Trong khi đó, phần hàng tồn kho dư thừa trên toàn cầu cũng đang nhanh chóng bị tiêu thụ.

Nếu xung đột tiếp tục kéo dài và hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz bị hạn chế, áp lực đối với thị trường nhiên liệu có thể còn lớn hơn. Đây là vấn đề đặc biệt đáng lo ngại bởi Hormuz là tuyến vận chuyển quan trọng đối với dầu mỏ và khí đốt từ Trung Đông.

Ban đầu, nhiều người kỳ vọng chiến sự giữa Mỹ, Israel và Iran sẽ kết thúc trong khoảng một tuần, hoặc nhiều nhất là một tháng. Tuy nhiên, diễn biến thực tế cho thấy Iran khó bị khuất phục nhanh chóng, trong khi nguy cơ gián đoạn tại Eo biển Hormuz ngày càng rõ rệt.

Điều đó đã buộc ngành dầu khí phải thay đổi cách nhìn về cuộc xung đột: thay vì chuẩn bị cho một cú sốc nguồn cung ngắn hạn, các doanh nghiệp đang phải tính đến một giai đoạn giá dầu cao, cước vận tải đắt đỏ và nguồn cung nhiên liệu thắt chặt kéo dài.

Với Brent và WTI đều đang trên 100 USD/thùng, triển vọng hạ nhiệt nhanh chóng của thị trường dầu vẫn khá mong manh. Nếu căng thẳng Mỹ - Iran tiếp tục kéo dài, tác động không chỉ dừng ở giá dầu mà còn có thể lan sang chi phí vận tải, giá nhiên liệu và lạm phát trên toàn cầu.