FTSE Russell nâng hạng Việt Nam: Cần chuyển hóa vị thế mới thành chất lượng mới

Ông Phan Lê Thành Long, Tổng Giám đốc Viện Thành viên Hội đồng Quản trị Việt Nam (VIOD).

Theo ông Phan Lê Thành Long, Tổng Giám đốc Viện Thành viên Hội đồng Quản trị Việt Nam (VIOD), nâng hạng cần trở thành động lực để thị trường và doanh nghiệp nâng chuẩn về quản trị, minh bạch, qua đó nâng cao năng lực thu hút và phân bổ nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế.

Phóng viên: Thưa ông, việc Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên Thị trường mới nổi thứ cấp mở ra một vị thế mới cho thị trường chứng khoán. Theo ông, dấu mốc này sẽ tạo ra những thay đổi gì đối với chất lượng thị trường, khả năng thu hút dòng vốn dài hạn và vai trò huy động nguồn lực cho nền kinh tế trong giai đoạn tới?

Ông Phan Lê Thành Long: Dấu mốc FTSE Russell đưa Việt Nam vào nhóm thị trường mới nổi thứ cấp không đơn thuần mang ý nghĩa thay đổi thứ hạng, mà mở ra một bước chuyển quan trọng về chất của thị trường vốn.

Một trong những cơ hội rõ nét là khả năng tiếp cận rộng hơn các dòng vốn quốc tế dài hạn. Khi Việt Nam gia nhập nhóm thị trường mới nổi, các quỹ toàn cầu và ETF theo dõi nhóm thị trường này có thêm cơ sở để phân bổ vốn. Quan trọng hơn, thị trường có điều kiện thu hút các nhà đầu tư chủ động như quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm, quỹ đầu tư quốc gia và các định chế tài chính lớn. Đây là nhóm nhà đầu tư có tầm nhìn dài hạn, có thể góp phần nâng cao tính ổn định của thị trường.

Nhưng giá trị của nâng hạng không chỉ nằm ở dòng vốn vào thị trường chứng khoán. Khi khả năng huy động vốn qua phát hành chứng khoán được mở rộng, doanh nghiệp có thêm lựa chọn nguồn lực cho đầu tư và phát triển, qua đó góp phần giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và tạo sự cân bằng hơn giữa thị trường vốn với thị trường tiền tệ. Về dài hạn, thị trường chứng khoán có thể đảm nhiệm vai trò lớn hơn trong cung cấp nguồn lực cho hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng nâng hạng chỉ là điểm khởi đầu. Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực giám sát thị trường, phát triển cơ sở nhà đầu tư tổ chức trong nước, mở rộng quy mô doanh nghiệp niêm yết chất lượng cao và tiếp tục cải cách các vấn đề mà nhà đầu tư nước ngoài quan tâm như giới hạn sở hữu nước ngoài, cơ chế thanh toán và khả năng tiếp cận thị trường.

Phóng viên: Khi thị trường bước sang một cấp độ phát triển mới, chất lượng doanh nghiệp niêm yết sẽ có ý nghĩa như thế nào trong việc chuyển hóa lợi thế nâng hạng thành sức hấp dẫn thực chất đối với dòng vốn quốc tế? Theo ông, doanh nghiệp Việt Nam cần nâng chuẩn ra sao về quản trị công ty, minh bạch và bảo vệ quyền cổ đông?

Ông Phan Lê Thành Long: Theo tôi, đây chính là khâu có ý nghĩa quyết định để những lợi ích từ nâng hạng được chuyển hóa thành giá trị thực chất đối với thị trường. Để cơ hội ấy được chuyển hóa thành sức hấp dẫn thực chất, chất lượng doanh nghiệp niêm yết sẽ ngày càng có ý nghĩa quyết định. Nhà đầu tư quốc tế không chỉ nhìn vào kết quả kinh doanh, mà còn đánh giá cách doanh nghiệp được quản trị, chất lượng và tính kịp thời của thông tin cũng như mức độ bảo đảm quyền lợi của cổ đông.

Trong đó, vai trò của hội đồng quản trị cần được đặt đúng vị trí trong định hướng chiến lược, hoạch định nguồn lực và giám sát hoạt động doanh nghiệp. Công bố thông tin cũng cần tiến thêm một bước, từ đáp ứng nghĩa vụ sang chủ động xây dựng niềm tin với thị trường. Việc cung cấp thông tin đầy đủ, nhất quán bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh, từng bước tiếp cận các chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế và nâng cao chất lượng quan hệ nhà đầu tư sẽ giúp doanh nghiệp tăng khả năng kết nối với các dòng vốn chuyên nghiệp. Cùng với đó, cơ chế bảo đảm quyền và lợi ích của cổ đông, đặc biệt là cổ đông thiểu số, cần tiếp tục được củng cố.

Phóng viên: Sau FTSE Russell, Việt Nam tiếp tục đặt mục tiêu hướng tới MSCI Emerging Markets. Từ góc nhìn về chất lượng và quản trị thị trường, theo ông, những yếu tố nào cần được ưu tiên trong chặng tiếp theo để vừa tiến gần hơn tới các tiêu chuẩn của MSCI, vừa tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán Việt Nam?

Ông Phan Lê Thành Long: Chặng đường hướng tới MSCI Emerging Markets sẽ đặt ra những yêu cầu cao hơn. Điều đó đòi hỏi quá trình cải cách không dừng lại sau dấu mốc FTSE Russell, mà cần tiếp tục đi vào chiều sâu.

MSCI có những yêu cầu khắt khe hơn để được nâng lên hạng thị trường mới nổi, theo đó đòi hỏi thị trường cần có những cải cách sâu rộng và bền vững hơn. Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện hạ tầng và cơ chế vận hành thị trường theo chuẩn quốc tế. Điều này bao gồm việc duy trì ổn định hệ thống giao dịch, hoàn thiện cơ chế thanh toán bù trừ trung tâm (CCP), đồng thời tiếp tục cải cách các quy định nhằm tạo thuận lợi hơn cho nhà đầu tư nước ngoài trong quá trình mở tài khoản, giao dịch và chuyển vốn.

Nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường cũng là một yêu cầu quan trọng. Một thị trường mới nổi không chỉ cần quy mô vốn hóa lớn mà còn phải có nhiều doanh nghiệp niêm yết chất lượng cao, thanh khoản tốt, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) đủ lớn và đáp ứng các chuẩn mực quản trị quốc tế. Vì vậy, việc thúc đẩy cổ phần hóa, niêm yết các doanh nghiệp lớn và khuyến khích doanh nghiệp nâng cao chất lượng quản trị sẽ là yếu tố then chốt.

Cần có sự tăng cường minh bạch và bảo vệ nhà đầu tư, nhất là các nhà đầu tư nhỏ và nhà đầu tư nước ngoài. Đây là nền tảng để xây dựng niềm tin thị trường. Đồng thời song hành với việc phát triển đồng bộ hệ sinh thái thị trường vốn. Bên cạnh thị trường cổ phiếu, cần tiếp tục phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp, các sản phẩm phái sinh, quỹ đầu tư và các nhà đầu tư tổ chức trong nước như quỹ hưu trí, bảo hiểm hay quỹ đầu tư dài hạn.