Thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam vẫn vận hành theo cấu trúc phân mảnh

Còn nhiều rào cản

Theo báo cáo của FiinGroup, thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) Việt Nam đã ghi nhận sự phục hồi đáng kể sau giai đoạn điều chỉnh 2022-2023, với quy mô lưu hành đạt gần 1,4 triệu tỷ đồng và khoảng 300 tổ chức phát hành tính đến cuối tháng 3/2026.

Tuy nhiên, sự phục hồi này chủ yếu mang tính mở rộng về quy mô hơn là “chiều sâu” khi các yếu tố nền tảng của thị trường vẫn còn nhiều hạn chế, qua đó làm giảm sức hấp dẫn đối với dòng vốn từ nhà đầu tư tổ chức, bao gồm cả các quỹ đầu tư.

Thực tế, thị trường hiện vẫn vận hành theo cấu trúc phân mảnh, với mức độ chuẩn hóa thấp và phụ thuộc lớn vào các giao dịch riêng lẻ. Phát hành riêng lẻ tiếp tục chiếm ưu thế (91% tổng giá trị phát hành năm 2025), trong khi kỳ hạn trái phiếu tập trung chủ yếu ở nhóm ngắn 1-3 năm (57%), làm hạn chế vai trò của thị trường như một kênh dẫn vốn trung - dài hạn và khiến dòng vốn mang tính chu kỳ cao.

Thực trạng hoạt động phát hành TPDN năm 2025 . Nguồn: FiinProX Platform

Bên cạnh đó, nguồn cung trái phiếu tập trung vào một số ngành chủ chốt như Ngân hàng và Bất động sản, làm giảm mức độ đa dạng hóa và chiều sâu thị trường. Ở cấp độ vận hành, hạ tầng thông tin dữ liệu vẫn là điểm nghẽn quan trọng, khi còn khá phân tán, thiếu chuẩn hóa và chưa được kết nối xuyên suốt. Điều này khiến quy trình xử lý còn phụ thuộc vào thao tác thủ công, hạn chế khả năng mở rộng và làm giảm hiệu quả ra quyết định đầu tư, vốn vẫn chủ yếu dựa trên đánh giá riêng lẻ thay vì hệ thống dữ liệu đồng bộ.

“Chính vì vậy, giai đoạn phát triển tiếp theo của thị trường TPDN không chỉ phụ thuộc vào việc mở rộng nguồn cung, mà còn được quyết định bởi khả năng xây dựng một hạ tầng thị trường đồng bộ, trong đó thông tin dữ liệu, hạ tầng định giá và đường cong lợi suất trái phiếu đóng vai trò trung tâm”, báo cáo của FiinGroup nêu rõ.

Mới đây, FiinRatings, S&P Global Ratings và FiinGroup đồng tổ chức Diễn đàn TPDN Việt Nam vào tháng 4/2026, và thực hiện cuộc khảo sát với hơn 300 người tham gia. Kết quả khảo sát cho thấy, khó khăn trong việc đánh giá rủi ro tín dụng là rào cản lớn nhất đối với nhà đầu tư, vượt lên trên các yếu tố như Thiếu thông tin, dữ liệu thị trường; Thiếu hàng hóa có chất lượng; Thiếu sản phẩm phù hợp; và Thiếu người mua.

Kết quả này phản ánh một vấn đề mang tính nền tảng: Thách thức không chỉ nằm ở việc thiếu thông tin, mà nằm ở việc thiếu một hệ quy chiếu chuẩn để chuyển hóa thông tin thành các thước đo rủi ro có thể định lượng và so sánh.

Trong bối cảnh nhiều tổ chức phát hành chưa có thước đo rủi ro rõ ràng, cấu trúc trái phiếu ngày càng phức tạp và dữ liệu giao dịch thiếu tính đại diện, nhà đầu tư gặp khó khăn trong việc định giá rủi ro và phân bổ vốn một cách hiệu quả. Điều này làm gia tăng sự thận trọng và hạn chế dòng tiền tham gia thị trường.

Đi tìm động lực thúc đẩy

Theo FiinGroup, động lực phát triển tiếp theo của thị trường TPDN không chỉ nằm ở việc gia tăng quy mô phát hành, mà phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng hình thành một hệ thống định giá chuẩn hóa và đường cong lợi suất có tính tham chiếu cho toàn thị trường.

Hiện nay, khoảng gần 1.000 mã trái phiếu, tương đương 53,6% tổng giá trị TPDN đang lưu hành, áp dụng cơ chế lãi suất thả nổi hoặc kết hợp; riêng trái phiếu lãi suất thả nổi chiếm khoảng 22%. Điều này khiến biến động lãi suất thị trường tác động trực tiếp đến chi phí vốn, nghĩa vụ dòng tiền của doanh nghiệp phát hành cũng như mức độ nhạy cảm về giá của trái phiếu trên thị trường thứ cấp.

Quy mô thị trường thứ cấp: Giao dịch TPDN riêng lẻ chiếm tỷ trọng áp đảo.

Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường chưa hình thành một đường cong lợi suất chuẩn và hệ thống định giá thống nhất, các biến động lãi suất chưa được phản ánh đầy đủ vào giá trái phiếu. Dữ liệu giao dịch thứ cấp còn hạn chế và thiếu tính đại diện khiến hoạt động định giá phụ thuộc lớn vào mô hình nội bộ của từng tổ chức. Hệ quả là cùng một trái phiếu có thể được ghi nhận ở các mức giá khác nhau giữa các công ty quản lý quỹ, làm giảm tính minh bạch và khả năng so sánh hiệu quả đầu tư.

FiinGroup cho rằng, việc phát triển hạ tầng định giá chuẩn hóa, dựa trên dữ liệu đa nguồn được sàng lọc và gắn với hệ thống xếp hạng tín nhiệm, là điều kiện tiên quyết để hình thành đường cong lợi suất theo rủi ro tín dụng. Đây không chỉ là công cụ kỹ thuật phục vụ hoạt động định giá, mà còn là nền tảng giúp cải thiện cơ chế hình thành giá, nâng cao thanh khoản và củng cố niềm tin của nhà đầu tư trên thị trường TPDN.

Một điểm đáng chú ý khác là yêu cầu phát triển đồng bộ ba trụ cột của thị trường thứ cấp, gồm thông tin dữ liệu, hạ tầng định giá và hệ sinh thái sản phẩm đầu tư. Theo các chuyên gia tại Diễn đàn TPDN Việt Nam 2026, dữ liệu đóng vai trò đầu vào, hạ tầng định giá là cơ chế chuyển hóa dữ liệu thành tín hiệu thị trường, còn các sản phẩm đầu tư là kênh dẫn vốn giúp mở rộng cơ sở nhà đầu tư, đặc biệt là khối tổ chức.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số và ứng dụng AI được xem là yếu tố có thể thúc đẩy đồng thời cả ba trụ cột này. Việc tích hợp dữ liệu theo mô hình end-to-end giúp kết nối toàn bộ quy trình từ thu thập dữ liệu, phân tích, ra quyết định đến thực thi và giám sát đầu tư, qua đó giảm phụ thuộc vào xử lý thủ công và hạn chế sai lệch trong định giá. Về dài hạn, kiến trúc dữ liệu thống nhất cùng khả năng ra quyết định theo thời gian thực sẽ là nền tảng quan trọng để cải thiện thanh khoản, nâng cao khả năng hình thành giá và hỗ trợ sự phát triển bền vững của thị trường TPDN Việt Nam.