Nâng hạng FTSE mở ra dư địa mới cho thị trường chứng khoán Việt Nam

ông Nguyễn Thế Hoài, Giám đốc Chi nhánh Đồng Nai, Công ty cổ phần Chứng khoán Rồng Việt

Phóng viên: Thưa ông, việc Việt Nam được nâng hạng sẽ tạo ra những chuyển biến quan trọng nào đối với sự phát triển của thị trường chứng khoán trong trung và dài hạn?

Ông Nguyễn Thế Hoài: Việc Việt Nam được nâng hạng sẽ trước hết tạo ra sự thay đổi đáng kể về dòng vốn. Thị trường sẽ chuyển dịch từ nhóm các quỹ chuyên đầu tư vào thị trường cận biên sang các quỹ đầu tư thị trường mới nổi, với quy mô lớn hơn nhiều lần. Các nghiên cứu ước tính, dòng vốn ngoại sẽ đổ vào Việt Nam theo làn sóng đầu tiên từ các quỹ ETF thụ động (Passive) ngay khi việc nâng hạng có hiệu lực, tiếp sau đó là dòng vốn lớn từ các quỹ chủ động (Active).

Sự dịch chuyển này cũng sẽ kéo theo những thay đổi về thanh khoản và độ ổn định của thị trường. Sự tham gia ngày càng lớn của các tổ chức quốc tế sẽ góp phần làm thay đổi cấu trúc vốn vốn dĩ đang bị lấn át bởi nhà đầu tư cá nhân trong nước. Khi đó, những biến động cực đoan do yếu tố tâm lý đám đông có thể được giảm thiểu, đồng thời rủi ro thao túng giá cũng được hạn chế.

Không chỉ tác động đến dòng vốn và thanh khoản, nâng hạng còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với tính minh bạch và quản trị của doanh nghiệp niêm yết. Các doanh nghiệp sẽ buộc phải áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS), nâng cao chất lượng công bố thông tin bằng tiếng Anh và tuân thủ các quy tắc quản trị doanh nghiệp khắt khe hơn. Khi vị thế quốc tế của thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng lên, định giá tài sản của Việt Nam cũng sẽ trở nên hấp dẫn hơn. Đây là cơ sở để doanh nghiệp trong nước có cơ hội huy động vốn dài hạn thông qua phát hành cổ phiếu, trái phiếu quốc tế với chi phí vốn thấp hơn, qua đó góp phần giảm chi phí vốn cho nền kinh tế.

Phóng viên: Để tận dụng hiệu quả cơ hội từ nâng hạng, dưới góc nhìn của ông, thị trường chứng khoán Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện những yếu tố nào trong giai đoạn tới?

Ông Nguyễn Thế Hoài: Để tận dụng hiệu quả những cơ hội mà nâng hạng mang lại, trước hết thị trường cần tiếp tục hoàn thiện nền tảng công nghệ. Hệ thống công nghệ thông tin mới (KRX) cần được tối ưu và khai thác toàn diện để triển khai các nghiệp vụ như giao dịch trong ngày (T+0), bán khống (Short-selling) và vay/cho vay chứng khoán (SBL).

Cùng với hạ tầng công nghệ, hạ tầng thanh toán, bù trừ (CCP) cũng cần được hoàn thiện. Mặc dù giải pháp tạm thời không yêu cầu ký quỹ trước giao dịch (Non-Pre-funding - NPF) dành cho nhà đầu tư tổ chức nước ngoài đã gỡ nút thắt lớn cho FTSE, Việt Nam vẫn cần triển khai hoàn chỉnh mô hình Đối tác bù trừ trung tâm (CCP) cho thị trường cơ sở để đáp ứng các tiêu chuẩn xếp hạng cao hơn của MSCI.

Một điểm nghẽn khác cần tiếp tục được tháo gỡ là giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL). Cần nới tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại các lĩnh vực không thiết yếu, đồng thời thúc đẩy các công cụ thay thế như chứng chỉ quỹ không có quyền biểu quyết để gỡ nghẽn dòng vốn đối với nhóm cổ phiếu ngân hàng, tài chính và bán lẻ.

Bên cạnh hạ tầng và khả năng tiếp nhận dòng vốn, chất lượng và quy mô hàng hóa cũng cần được nâng lên. Việc đẩy mạnh cổ phần hóa, đưa thêm nhiều tổng công ty, tập đoàn lớn có nền tảng cơ bản tốt lên sàn sẽ góp phần đa dạng hóa rổ chỉ số quốc gia. Đây cũng là một trong những yếu tố cần được tiếp tục hoàn thiện để thị trường có thể tận dụng hiệu quả hơn cơ hội sau nâng hạng.

Phóng viên: Theo ông, việc nâng hạng sẽ tác động như thế nào đến cấu trúc thị trường và triển vọng phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam trong những năm tới?

Ông Nguyễn Thế Hoài: Việc nâng hạng sẽ tạo ra sự dịch chuyển đáng kể trong dòng tiền, nhưng dòng vốn ngoại lớn sẽ không phân bổ dàn trải. Dòng tiền này sẽ tập trung vào nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn (Large Cap) và vốn hóa trung bình (Mid Cap) của các doanh nghiệp đầu ngành. Trong đó, có các nhóm ngành có câu chuyện tăng trưởng vĩ mô bền vững như ngân hàng, bất động sản khu công nghiệp, thép và tiêu dùng.

Diễn biến này cũng có thể nhìn thấy qua kinh nghiệm của các thị trường như Hàn Quốc, UAE và Cô-oét. Lịch sử cho thấy các thị trường thường có giai đoạn tăng điểm mạnh, hay còn gọi là “sóng đón đầu”, trong khoảng 1-2 năm trước khi chính thức nâng hạng. Sau khi nâng hạng, thị trường sẽ bước vào giai đoạn phân hóa rõ rệt. Những cổ phiếu đáp ứng được các tiêu chí về thanh khoản và room ngoại sẽ giữ được đà tăng trưởng, trong khi dòng tiền đầu cơ sẽ rút lui.

Cùng với sự phân hóa của dòng tiền, cấu trúc nhà đầu tư cũng sẽ có những thay đổi căn bản. Tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức nước ngoài và quỹ hưu trí nội địa sẽ gia tăng, tạo ra bộ đệm thanh khoản giúp thị trường chống chịu tốt hơn trước các cú sốc. Về dài hạn, việc hoàn thành bộ tiêu chí của FTSE Russell cũng sẽ là bước đệm lớn để Việt Nam lọt vào danh sách theo dõi nâng hạng của MSCI, tổ chức có yêu cầu khắt khe hơn, trong những năm tiếp theo.

Phóng viên: Sau nâng hạng, theo ông, đâu sẽ là những yêu cầu mới đặt ra đối với các công ty chứng khoán nhằm đáp ứng kỳ vọng của một thị trường phát triển ở tầm cao hơn?

Ông Nguyễn Thế Hoài: Trong bối cảnh áp dụng cơ chế không ký quỹ trước (NPF), các công ty chứng khoán sẽ phải đối mặt với yêu cầu cao hơn về năng lực tài chính. Theo đó, các công ty chứng khoán phải đứng ra bảo lãnh thanh toán cho các lệnh mua của khối ngoại. Điều này đòi hỏi các công ty phải liên tục thực hiện các đợt tăng vốn điều lệ nhằm nâng cao quy mô an toàn tài chính và năng lực chịu rủi ro tín dụng (Credit Risk).

Hệ thống quản lý của các công ty chứng khoán phải chuyển dịch sang mô hình giám sát rủi ro theo thời gian thực. Khả năng tính toán hạn mức, kiểm soát tỷ lệ ký quỹ và xử lý nhanh các giao dịch lỗi của nhà đầu tư nước ngoài sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của từng công ty.

Để đáp ứng yêu cầu đó, đầu tư cho hạ tầng công nghệ cũng trở thành một yêu cầu quan trọng. Các công ty chứng khoán phải nâng cấp hệ thống kết nối, giao diện lập trình ứng dụng theo chuẩn quốc tế và tốc độ xử lý lệnh nhanh hơn.

Cùng với vốn, quản trị rủi ro và công nghệ, chất lượng dịch vụ và năng lực phân tích cũng phải được nâng tầm. Đội ngũ chuyên viên môi giới khối ngoại phải đạt chuẩn quốc tế; chất lượng các báo cáo phân tích chiến lược, định giá doanh nghiệp của các công ty chứng khoán cũng phải được nâng cao, đồng thời chuẩn hóa số liệu theo thông lệ tài chính toàn cầu để phục vụ các định chế tài chính khó tính nhất.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!