Huy động vốn từ thị trường chứng khoán

Giảm áp lực vốn tín dụng ngân hàng

Tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp với chủ đề "Tháo gỡ điểm nghẽn-Khơi thông nguồn lực-Thúc đẩy tăng trưởng" ngày 18-7, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn cho biết: Trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế tăng cao trong khi khả năng huy động vốn còn hạn chế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã thực hiện nhiều giải pháp điều hành lãi suất, qua đó góp phần ổn định mặt bằng lãi suất cho vay, hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Hiện nay, khoảng 80% nguồn vốn huy động của hệ thống ngân hàng là ngắn hạn, trong khi nguồn vốn trung hạn và dài hạn chỉ chiếm khoảng 20%. Cơ cấu nguồn vốn của các ngân hàng hiện chủ yếu đáp ứng nhu cầu cho vay ngắn hạn, trong khi nhu cầu vay vốn trung hạn và dài hạn của doanh nghiệp là rất lớn. Thống đốc nhấn mạnh, trong quá trình điều hành, các tổ chức tín dụng phải kiểm soát chặt chẽ an toàn hoạt động, bảo đảm vừa hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn, vừa giữ vững an toàn của toàn hệ thống ngân hàng.

TS Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam nhận định, quá trình “chuyển đổi kép”-số hóa và xanh hóa nền công nghiệp đòi hỏi nguồn vốn quy mô lớn, dài hạn và chấp nhận rủi ro cao. Trong khi hệ thống ngân hàng thương mại truyền thống vốn chỉ phù hợp với vốn ngắn hạn và trung hạn đang phải gánh vác phần lớn nhu cầu này. Thị trường vốn Việt Nam (trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư dài hạn) phát triển chưa đủ chiều sâu; việc thiếu vắng các thiết chế tài chính đẳng cấp quốc tế khiến Việt Nam khó thu hút dòng vốn ngoại quy mô lớn từ các quỹ hưu trí, quỹ đầu tư mạo hiểm toàn cầu cũng như dòng tài sản số đang dịch chuyển nhanh trên phạm vi thế giới.

Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương chia sẻ, thời gian qua, TTCK Việt Nam tiếp tục duy trì đà phát triển tích cực, từng bước khẳng định vai trò là kênh huy động vốn trung hạn và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế. Năm 2025, tổng giá trị huy động vốn thông qua phát hành cổ phiếu và phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đạt 763.500 tỷ đồng. Đến giữa tháng 6-2026, giá trị huy động thông qua phát hành cổ phiếu đạt 114.100 tỷ đồng, tăng hơn 67% so với cùng kỳ năm trước; giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đạt 148.800 tỷ đồng, tương đương cùng kỳ năm 2025. Những con số này phản ánh TTCK đang ngày càng phát huy tốt hơn vai trò huy động và phân bổ nguồn lực cho doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước những biến động của môi trường quốc tế.

Đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ

Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại một số điểm nghẽn làm hạn chế khả năng huy động vốn của doanh nghiệp trên TTCK Việt Nam. Trao đổi với phóng viên, bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Khối Nghiên cứu, Công ty Cổ phần Chứng khoán MB (MBS) đề xuất một số vướng mắc cần tháo gỡ: Thứ nhất, quy mô và chiều sâu của thị trường còn hạn chế, TTCK Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào dòng vốn của nhà đầu tư cá nhân, trong khi tỷ trọng các quỹ đầu tư, quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm và các định chế đầu tư dài hạn còn khiêm tốn. Cơ cấu nhà đầu tư như vậy khiến thị trường biến động mạnh hơn và làm giảm khả năng huy động vốn ổn định của doanh nghiệp. Thứ hai, chất lượng quản trị doanh nghiệp chưa theo kịp chuẩn mực quốc tế. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa xây dựng được hệ thống quản trị minh bạch, kiểm soát nội bộ hiệu quả, chiến lược phát triển dài hạn rõ ràng, quy trình công bố thông tin đầy đủ và minh bạch. Đây là yếu tố mà các nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài đặc biệt quan tâm khi quyết định đầu tư. Cuối cùng, chưa có nhiều cơ chế khuyến khích cho các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp nhà nước, thực hiện niêm yết trên sàn chứng khoán chính thức, nhằm tăng nguồn cung hàng hóa chất lượng cho các nhà đầu tư.

Để đạt mục tiêu tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) hai con số trong giai đoạn 2026-2030, TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) cho rằng, đầu tư trung bình năm phải đạt tối thiểu 38,4% GDP giai đoạn 2026-2030. Vì vậy, cần sớm ban hành và thực thi hiệu quả Đề án cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam, Đề án phát triển TTCK Việt Nam giai đoạn 2026-2030 cùng tầm nhìn dài hạn với một số trọng tâm hoàn thiện thể chế, hành lang pháp lý cho khu vực tài chính. Đồng thời tự do hóa tài khoản vốn theo lộ trình phù hợp nhằm thu hút nguồn lực tài chính từ nước ngoài; tăng tỷ trọng đóng góp từ thị trường vốn so với kênh tín dụng ngân hàng; đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ, tổ chức tài chính; tiếp tục thúc đẩy quá trình nâng hạng TTCK Việt Nam theo tiêu chí của MSCI (công ty tài chính hàng đầu của Mỹ, chuyên cung cấp các chỉ số chứng khoán) đến năm 2030, vận hành hiệu quả, an toàn Trung tâm Tài chính quốc tế (IFC) tại TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng; đẩy mạnh tài chính xanh, thị trường tín chỉ carbon và tài chính số; nâng cao năng lực quản lý và giám sát an toàn hệ thống tài chính.

Nhằm đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư và doanh nghiệp trên TTCK, bà Trần Thị Khánh Hiền đề xuất: “Trong giai đoạn tới, Việt Nam cần ưu tiên phát triển các sản phẩm chứng khoán theo hướng đa dạng hóa theo mục tiêu huy động vốn dài hạn, thay vì mở rộng số lượng. Việc phát triển các quỹ ETF, quỹ chỉ số, quỹ hưu trí tự nguyện và các quỹ đầu tư dài hạn sẽ tạo thêm lựa chọn cho nhà đầu tư. Đồng thời góp phần hình thành nguồn vốn ổn định, giảm sự phụ thuộc vào dòng vốn ngắn hạn từ nhà đầu tư cá nhân. Bên cạnh các sản phẩm truyền thống, cần khuyến khích cổ phiếu xanh, trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững và trái phiếu liên kết với các mục tiêu ESG (môi trường-xã hội-quản trị). Những sản phẩm này không chỉ giúp doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn vốn mà còn đáp ứng xu hướng đầu tư bền vững đang phát triển trên thế giới, thu hút dòng vốn quốc tế”.

Có thể khẳng định, việc chuyển đổi kênh cung ứng vốn trung hạn và dài hạn từ các ngân hàng sang TTCK là một hướng đi đúng, phù hợp với bối cảnh hiện tại của nước ta. Để thực hiện thành công, cần nâng cao hiệu quả phối hợp giữa chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ và các chính sách kinh tế vĩ mô khác. Đồng thời, nâng cao năng lực phân tích và dự báo, phát triển hệ thống cảnh báo sớm; minh bạch thông tin; tăng cường giáo dục tài chính và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư trên TTCK. Có như vậy thì TTCK mới thực sự trở thành kênh huy động vốn trung hạn và dài hạn hiệu quả, góp phần tích cực cho phát triển kinh tế-xã hội.