Cổ phiếu Việt Nam vào rổ FTSE: Mở rộng dư địa hút dòng vốn chủ động

Ông Hoàng Việt Phương, Giám đốc Khối Phân tích và Tư vấn đầu tư VNDIRECT

Kết quả rà soát mới của FTSE Russell đang mở thêm dư địa để cổ phiếu Việt Nam thu hút dòng vốn quốc tế. Ông Hoàng Việt Phương, Giám đốc Khối Phân tích và Tư vấn đầu tư VNDIRECT (VNDIRECT Research), đánh giá kết quả rà soát lần này tích cực hơn kỳ vọng. Theo ông, cùng với dòng vốn thụ động, điều quan trọng hơn là khả năng thị trường Việt Nam mở rộng sức hút với dòng vốn chủ động.

Phóng viên: Kết quả FTSE lần này vượt dự kiến khi số cổ phiếu Việt Nam được bổ sung lên 27 mã, đồng thời tỷ trọng Việt Nam trong FTSE Emerging All Cap cũng tăng từ 0,33% lên 0,488%. Nếu nhìn sâu hơn những con số này, đâu là thay đổi có ý nghĩa nhất đối với thị trường Việt Nam?

Ông Hoàng Việt Phương: Việc có 27 cổ phiếu được bổ sung, cao hơn con số 23 cổ phiếu dự kiến, cùng với tỷ trọng Việt Nam trong FTSE Emerging All Cap tăng lên 0,488%, cho thấy mức độ hiện diện của thị trường Việt Nam trong hệ thống chỉ số FTSE được cải thiện rõ rệt. Đây là cơ sở để quy mô phân bổ vốn thụ động vào Việt Nam tăng lên.

Nguồn: FTSE Russell, VNDIRECT Research.

Tuy nhiên, cần nhìn kỹ hơn vào cấu trúc danh mục. Trong 27 cổ phiếu được bổ sung, VCB, VIC, VHM thuộc nhóm vốn hóa lớn; BID, HPG, VPB thuộc nhóm vốn hóa vừa. Sáu cổ phiếu này được đưa vào cả FTSE All-World và FTSE All-Cap. 21 cổ phiếu còn lại thuộc nhóm vốn hóa nhỏ và chỉ được bổ sung vào FTSE All-Cap.

Sự khác biệt về phạm vi chỉ số có ý nghĩa đối với dòng vốn. Các quỹ mô phỏng những bộ chỉ số khác nhau sẽ có cơ cấu phân bổ khác nhau, nên không thể kỳ vọng 27 cổ phiếu cùng hưởng lợi ở mức tương đương. Theo đánh giá của chúng tôi, nhóm vốn hóa lớn và vốn hóa vừa nhiều khả năng thu hút phần lớn dòng vốn thụ động.

Sau khi Việt Nam chính thức gia nhập FTSE Emerging từ ngày 21/9/2026, danh mục cũng không phải cố định. FTSE Russell tiếp tục rà soát vào tháng 3 và tháng 9 hằng năm, với các tiêu chí về vốn hóa, thanh khoản, free-float, sở hữu nước ngoài và giá trị vốn hóa có thể đầu tư. Thành phần cũng như tỷ trọng cổ phiếu Việt Nam trong các bộ chỉ số vì thế còn có thể thay đổi.

Phóng viên: Hơn 2,2 tỷ USD vốn thụ động là con số đang được quan tâm nhất. Nhưng FTSE lại phân bổ tỷ trọng qua 4 đợt, trong đó khoảng 90% tỷ trọng mục tiêu nằm ở năm 2027. Vậy theo ông, tác động của dòng vốn này sẽ diễn ra như thế nào, đặc biệt trong giai đoạn đầu?

Ông Hoàng Việt Phương: Cần phân biệt giữa quy mô vốn của toàn bộ quá trình chuyển hạng và lượng vốn được giải ngân tại từng thời điểm. Con số hơn 2,2 tỷ USD là ước tính dòng vốn thụ động có khả năng phân bổ vào cổ phiếu Việt Nam khi hoàn tất quá trình, dựa trên tỷ trọng mới của Việt Nam trong các bộ chỉ số FTSE Emerging và quy mô tài sản của các quỹ mô phỏng chỉ số.

FTSE Russell thực hiện chuyển hạng theo từng bước. Từ ngày 21/9/2026, Việt Nam được phân bổ 10% tỷ trọng mục tiêu. Ngày 19/3/2027, tỷ trọng tăng lên 30%; ngày 18/6/2027 lên 65%; và đến ngày 17/9/2027 hoàn tất 100%. Như vậy, khoảng 90% tỷ trọng mục tiêu được phân bổ trong năm 2027.

Nguồn: FTSE Russell, VNDIRECT Research.

Trong đợt đầu tiên, với tỷ trọng 10%, lượng vốn chúng tôi ước tính khoảng 220 triệu USD, tương đương hơn 5.760 tỷ đồng. Đặt cạnh hơn 90.000 tỷ đồng giá trị bán ròng của khối ngoại từ đầu năm, lượng vốn này chưa đủ lớn để tạo ra bước ngoặt về cung – cầu. Tác động ban đầu vì vậy nhiều khả năng chủ yếu nằm ở tâm lý và kỳ vọng của thị trường.Phần vốn lớn hơn sẽ đến ở các đợt tiếp theo, nhất là trong năm 2027. Vì vậy, tác động của việc chuyển hạng cần được nhìn theo cả quá trình thay vì chỉ tập trung vào thời điểm Việt Nam chính thức gia nhập FTSE Emerging.

Phóng viên: Nếu dòng vốn thụ động được xác định tương đối rõ về quy mô và tiến độ, thì dòng vốn chủ động lại phụ thuộc vào quyết định của từng nhà đầu tư. Theo ông, sau khi Việt Nam được đưa vào FTSE Emerging, đâu sẽ là những yếu tố quyết định việc các quỹ chủ động có thực sự tăng tỷ trọng Việt Nam?

Ông Hoàng Việt Phương: Dòng vốn chủ động có cách tiếp cận khác với dòng vốn thụ động. Các quỹ chủ động không bị ràng buộc bởi cơ cấu chỉ số mà tự lựa chọn thị trường và cổ phiếu dựa trên triển vọng lợi nhuận, định giá và mức độ rủi ro.

Theo chia sẻ của đại diện FTSE Russell vào tháng 4/2026, tổng dòng vốn nước ngoài vào Việt Nam, bao gồm cả dòng vốn chủ động, có thể đạt khoảng 6 tỷ USD. Đây là một kịch bản tham chiếu, nhưng cho thấy dư địa về dòng vốn có thể lớn hơn phần vốn thụ động được xác định trực tiếp từ các chỉ số.

Với các quỹ chủ động, việc Việt Nam được đưa vào FTSE Emerging giúp tăng khả năng tiếp cận và mức độ hiện diện của thị trường trong phạm vi theo dõi của nhà đầu tư quốc tế. Nhưng đó mới là điều kiện thuận lợi ban đầu.

Quyết định phân bổ vốn vẫn phải dựa trên hiệu quả đầu tư. Nếu triển vọng lợi nhuận của doanh nghiệp tích cực, định giá phù hợp và rủi ro ở mức có thể chấp nhận, Việt Nam sẽ có cơ hội thu hút thêm dòng vốn chủ động. Ngược lại, chỉ riêng việc được nâng hạng không thể bảo đảm dòng vốn này sẽ tăng.

Vì vậy, có thể xem 2,2 tỷ USD là phần vốn thụ động có thể lượng hóa, còn dòng vốn chủ động sẽ phản ánh rõ hơn mức độ hấp dẫn thực chất của thị trường Việt Nam sau khi bước vào nhóm Secondary Emerging.

Phóng viên: FTSE đã mở thêm một cánh cửa cho dòng vốn quốc tế, nhưng để dòng vốn chủ động và dài hạn thực sự đến Việt Nam, thị trường vẫn phải tiếp tục cải thiện. Từ góc nhìn của ông, đâu là những việc cần làm ngay trong chặng đường tiếp theo để tận dụng tốt hơn cơ hội từ nâng hạng?

Ông Hoàng Việt Phương: Việc Việt Nam được FTSE Russell nâng lên Thị trường Mới nổi thứ cấp là một bước tiến quan trọng, nhưng chưa phải đích cuối cùng. Mục tiêu tiếp theo là tiếp tục cải thiện chất lượng thị trường, khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài và hạ tầng vận hành, hướng tới các mục tiêu MSCI Emerging và FTSE Emerging Advanced.

VNDIRECT Research kỳ vọng Việt Nam có nhiều khả năng được MSCI đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng tại kỳ rà soát tháng 6/2027, khi hệ thống CCP dự kiến vận hành từ đầu năm 2027 và các cải cách hiện nay có thêm thời gian để chứng minh hiệu quả, tính ổn định. Trong kịch bản cơ sở, Việt Nam có thể được MSCI nâng hạng vào tháng 6/2029. Với FTSE Russell, mục tiêu Thị trường Mới nổi cao cấp được đặt vào năm 2030 trong kịch bản cơ sở.

Để đi tiếp, thị trường cần tiếp tục xử lý các vấn đề về giới hạn sở hữu nước ngoài, room cho nhà đầu tư nước ngoài, mức độ tự do hóa thị trường ngoại hối, quyền bình đẳng của nhà đầu tư nước ngoài, cơ chế thanh toán và bù trừ, công bố thông tin bằng tiếng Anh, cho vay chứng khoán và bán khống.

Trong năm 2027, một số thay đổi quan trọng được kỳ vọng triển khai, gồm vận hành hệ thống đối tác bù trừ trung tâm (CCP), cơ chế giao dịch chứng khoán chờ về, tiếp tục đơn giản hóa thủ tục cho nhà đầu tư nước ngoài và nâng cao chất lượng công bố thông tin bằng tiếng Anh. Đây là những thay đổi có ý nghĩa không chỉ với tiêu chí xếp hạng mà còn với khả năng vận hành và tiếp cận thị trường.

Một điểm nữa cần nhìn đúng là việc Việt Nam rời nhóm Frontier không đồng nghĩa các ETF liên quan phải bán toàn bộ cổ phiếu Việt Nam. FTSE Russell đã chuyển FTSE Vietnam 30 sang FTSE Vietnam Index Series, qua đó hạn chế nguy cơ các quỹ phải đóng hoặc thanh lý danh mục chỉ vì thay đổi phân loại thị trường. Giao dịch trong giai đoạn chuyển đổi vì vậy chủ yếu liên quan đến tái cơ cấu và điều chỉnh tỷ trọng.

Các quỹ ETF liên quan đến FTSE Frontier của Việt Nam. Nguồn: FTSE Russell, VNDIRECT Research.

Về dài hạn, điều quan trọng là tận dụng cột mốc FTSE để tiếp tục nâng chất lượng thị trường. Khi hạ tầng, cơ chế tiếp cận và môi trường đầu tư được cải thiện, Việt Nam sẽ có cơ sở tốt hơn để không chỉ thu hút dòng vốn thụ động theo các bộ chỉ số, mà còn tăng sức hấp dẫn với dòng vốn chủ động và dài hạn.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông!