Thực hiện an sinh xã hội cho đồng bào dân tộc thiểu số ở Gia Lai

Gia Lai đang đẩy mạnh chiến dịch “Bình dân học vụ số” nhằm phổ cập kỹ năng số cơ bản cho người dân.

Trong giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh Gia Lai đã ưu tiên bố trí và lồng ghép nhiều nguồn lực thực hiện các chính sách giảm nghèo và bảo đảm an sinh xã hội đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đặc biệt thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Tổng nguồn vốn đầu tư cho chương trình này trên địa bàn tỉnh đạt quy mô lớn là 1.689.475 triệu đồng, góp phần tạo điều kiện cải thiện sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân.

Tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh và trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số giảm qua các năm. Năm 2024, hộ nghèo của tỉnh giảm 2,04%; 34.546 hộ cận nghèo, giảm 0,44%; trong đó, đồng bào dân tộc thiểu số là 27.671 hộ cận nghèo, chiếm 16,45%, giảm 0,42%. Một số địa phương đạt và vượt chỉ tiêu giảm nghèo theo kế hoạch đề ra, tuy nhiên, hộ nghèo là đồng bào dân tộc thiểu số vẫn chiếm tỷ lệ cao trong tổng số hộ nghèo toàn tỉnh.

Thực tiễn cho thấy, mặc dù nguồn lực đầu tư cho giảm nghèo tương đối lớn, song hiệu quả giảm nghèo chưa thật sự bền vững. Một số hộ vừa thoát nghèo còn dễ tái nghèo khi gặp rủi ro về thiên tai, dịch bệnh hoặc biến động thị trường, nhất là đối với nhóm hộ nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Do đó, đặt ra yêu cầu phải chuyển mạnh từ hỗ trợ “giảm nghèo theo chiều rộng” sang phát triển sinh kế bền vững, gắn với nâng cao năng lực tự chủ của người dân.

Thông qua các tiểu dự án hỗ trợ khoán bảo vệ rừng, tỉnh Gia Lai đã tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho hàng chục nghìn lượt hộ đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống ở các xã vùng sâu, vùng xa, như hỗ trợ khoán bảo vệ gần 505.760 ha rừng. Bên cạnh đó, hỗ trợ bảo vệ gần 71.200 ha rừng sản xuất là rừng tự nhiên. Chính sách này không chỉ góp phần cải thiện đời sống người dân mà còn nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cộng đồng trong bảo vệ và phát triển rừng.

Việc gắn hỗ trợ sinh kế với bảo vệ tài nguyên rừng đã tạo ra tác động kép, vừa bảo đảm an sinh xã hội, vừa góp phần bảo vệ môi trường sinh thái và phát triển bền vững. Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách này còn phụ thuộc lớn vào cơ chế quản lý, giám sát và khả năng duy trì sinh kế lâu dài cho người dân sau khi kết thúc thời gian hỗ trợ.

Việc triển khai các chính sách hỗ trợ nhà ở, đất ở, đất sản xuất và nước sinh hoạt cho đồng bào dân tộc thiểu số đã mang lại những kết quả bước đầu, góp phần ổn định đời sống, hạn chế tình trạng du canh, du cư và phá rừng làm rẫy. Giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh đã đầu tư xây dựng 18 công trình cấp nước sinh hoạt tập trung, mang lại lợi ích thiết thực cho gần 4.000 hộ dân. Đồng thời, hỗ trợ thiết bị cấp nước sinh hoạt phân tán cho hơn 9.200 hộ ở các xã vùng sâu, vùng xa. Nhất là việc hỗ trợ nước sinh hoạt đối với các hộ nghèo người dân tộc thiểu số. Nhiều hộ nghèo đã có điều kiện cải thiện chỗ ở và tiếp cận nguồn nước sinh hoạt hợp vệ sinh.

Truyền thông chính sách BHYT cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Chính sách hỗ trợ tham gia bảo hiểm y tế cho đồng bào dân tộc thiểu số đã góp phần nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe, giảm gánh nặng chi phí y tế cho người dân. Tuy nhiên, việc điều chỉnh phân định vùng theo các quyết định của Chính phủ trong giai đoạn 2021 - 2025 đã làm thay đổi diện bao phủ của chính sách, khiến một bộ phận lớn người dân không còn được hỗ trợ mức đóng bảo hiểm y tế. Chẳng hạn, thực hiện Quyết định số 861/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt danh sách các xã khu vực III, khu vực II, khu vực I thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2025 và Quyết định số 433/QĐ-UBDT của Ủy ban Dân tộc về phê duyệt danh sách thôn đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2025, Gia Lai giảm 19 xã khu vực III, 89 xã khu vực II và giảm 87 thôn, làng đặc biệt khó khăn so với giai đoạn trước, dẫn tới có trên 271 nghìn người bị tác động, thôi hưởng chính sách hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế.

Dù tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế được cải thiện trở lại nhờ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, song tính ổn định và bền vững của chính sách vẫn là vấn đề đặt ra, đặc biệt đối với các nhóm dân cư vừa thoát khỏi diện hỗ trợ nhưng chưa có khả năng tự bảo đảm an sinh.

Những hạn chế trong thực hiện chính sách an sinh xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số ở Gia Lai, đòi hỏi cách tiếp cận linh hoạt hơn giữa thiết kế chính sách và tổ chức thực hiện.

Để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách an sinh xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số trong thời gian tới, tỉnh Gia Lai cần triển khai đồng bộ các giải pháp sau:

Thứ nhất, nâng cao nhận thức và khơi dậy nội lực của đồng bào dân tộc thiểu số trong thực hiện chính sách an sinh xã hội. Trong đó, tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về an sinh xã hội theo hướng dễ hiểu, phù hợp với trình độ, phong tục, tập quán và đặc điểm văn hóa của từng dân tộc. Nội dung tuyên truyền cần tập trung làm rõ quyền lợi và nghĩa vụ của người dân khi tham gia các chính sách an sinh xã hội, góp phần thay đổi “nếp nghĩ, cách làm”, khắc phục tâm lý trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước.

Đồng thời, phát huy vai trò của già làng, người có uy tín, trưởng thôn, cán bộ cơ sở trong việc vận động, hướng dẫn đồng bào dân tộc thiểu số chủ động tham gia các chương trình đào tạo nghề, phát triển sản xuất, tham gia bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội tự nguyện và các dịch vụ xã hội cơ bản khác. Qua đó, từng bước khơi dậy ý chí tự lực, tự cường và nâng cao khả năng tự bảo đảm an sinh của người dân.

Tập trung phát triển sinh kế bền vững, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số. Tăng cường huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho thực hiện chính sách an sinh xã hội. Đồng thời, nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác an sinh xã hội ở cơ sở, bảo đảm đủ trình độ, kỹ năng và trách nhiệm trong tổ chức thực hiện chính sách. Đây là yếu tố quan trọng góp phần đưa chính sách an sinh xã hội đi vào cuộc sống, phát huy hiệu quả thực chất và bền vững.