Nhà cụ Mai Kính - 'trái tim đỏ' của phong trào cách mạng Hà Tĩnh

Trải qua 96 năm “đời ta có Đảng”, trên quê hương Hà Tĩnh đã hình thành nhiều “địa chỉ đỏ” mang giá trị lịch sử đặc biệt, ghi dấu từng giai đoạn đấu tranh cách mạng của Đảng bộ và Nhân dân địa phương.

Trong số đó, nhà cụ Mai Kính ở “Làng đỏ” Phù Việt là một biểu tượng tiêu biểu, nơi khởi phát, hội tụ và lan tỏa những quyết sách quan trọng, đặt nền móng cho phong trào cách mạng Hà Tĩnh những năm đầu thế kỷ XX.

Nhà cụ Mai Kính (thôn Bùi Xá, xã Phù Việt, huyện Thạch Hà; nay là xã Việt Xuyên, Hà Tĩnh) gắn liền với cao trào cách mạng giai đoạn 1930-1945. Đây chính là nơi diễn ra Đại hội thành lập Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh lần thứ nhất vào tháng 9/1930, sự kiện có ý nghĩa lịch sử đặc biệt, đánh dấu bước trưởng thành về tổ chức và vai trò lãnh đạo của Đảng đối với phong trào cách mạng toàn tỉnh.

Theo tư liệu lưu giữ tại Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh, từ tháng 2/1927, nhà cụ Mai Kính đã là nơi ra đời của Đảng Tân Việt huyện Thạch Hà, do các trí thức yêu nước như: Nguyễn Châu, Nguyễn Tứ Mỹ, Bùi Quang Điềm và Mai Kính đứng ra thành lập. Từ đây, ngôi nhà trở thành địa điểm hội họp, in ấn tài liệu, tổ chức phường hội và là trung tâm bắt mối liên lạc, phát triển tổ chức cách mạng ra nhiều địa phương trong tỉnh.

Từ tháng 1 đến tháng 3/1930, tại nhà đồng chí Mai Kính đã diễn ra nhiều hoạt động quan trọng như: Mở lớp bồi dưỡng lý luận Cộng sản, kết nạp Đảng viên và đặc biệt là Hội nghị thành lập Tỉnh ủy lâm thời Hà Tĩnh. Tháng 7/1930, dưới sự chỉ đạo của đồng chí Mai Kính, khi đó là cán bộ Tỉnh ủy, hội nghị bàn kế hoạch tổ chức biểu tình kỷ niệm Ngày chống chiến tranh đế quốc (1/8/1930) tiếp tục được tổ chức tại đây.

Đỉnh cao của vai trò lịch sử ngôi nhà là trong hai ngày 15 và 16/9/1930, Đại hội thành lập Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh chính thức diễn ra tại nhà cụ Mai Kính, với sự tham dự của 20 đại biểu đại diện cho 376 Đảng viên của 8 huyện trong toàn tỉnh. Kể từ thời điểm này, nhà cụ Mai Kính trở thành “trụ sở chính thức” của Tỉnh ủy Hà Tĩnh.

Từ ngôi nhà tranh mộc mạc ấy, các chỉ thị, nghị quyết, truyền đơn của Tỉnh ủy được in ấn, truyền đi khắp nơi, trực tiếp lãnh đạo phong trào đấu tranh của quần chúng Nhân dân, góp phần đưa cao trào cách mạng Hà Tĩnh phát triển mạnh mẽ, hòa vào phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh 1930-1931.

Chính vai trò trung tâm đầu não đó đã khiến nhà cụ Mai Kính và làng Phù Việt trở thành mục tiêu đàn áp khốc liệt của thực dân Pháp. Khi phát hiện Phù Việt là căn cứ của Tỉnh ủy Hà Tĩnh, chúng đã tiến hành khủng bố trắng, đốt cháy hơn 270 ngôi nhà trong làng. Để bảo vệ cơ sở cách mạng, Nhân dân Phù Việt đã tháo dỡ ngôi nhà lớn của đồng chí Mai Kính, bí mật cất giấu nơi khác; các gian nhỏ dùng nấu cơm nuôi cán bộ thì bị giặc đốt phá.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng chí Mai Kính đưa ngôi nhà trở lại dựng trên nền đất cũ. Đó là một căn nhà tranh giản dị trong khu vườn rộng khoảng 2 sào Trung Bộ - biểu tượng sinh động cho tinh thần cách mạng kiên cường, bền bỉ của người cộng sản và Nhân dân Phù Việt.

Năm 1990, nhà cụ Mai Kính được Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là Di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia.

Trải qua nhiều lần trùng tu, ngôi nhà vẫn giữ được dáng vẻ nguyên sơ của một ngôi nhà tranh vùng Bắc Trung Bộ: Nhà gỗ lợp tranh, hệ cột kèo được gia cố sau nhiều năm mối mọt; gian giữa là nơi thờ các đồng chí Mai Kính và những người đặt nền móng cho phong trào cách mạng tại Thạch Hà và Hà Tĩnh.

Ngày nay, nhà cụ Mai Kính không chỉ là nơi tham quan, dâng hương mà còn là “địa chỉ đỏ” giàu giá trị giáo dục truyền thống, góp phần bồi đắp lý tưởng cách mạng, niềm tin vào Đảng cho các thế hệ hôm nay và mai sau - đúng với ý nghĩa thiêng liêng của ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam.