Xử lý chất thải nguy hại, biện pháp hữu hiệu bảo vệ môi trường

Theo Liên hợp quốc, hiện có tới 40% diện tích đất toàn cầu đang bị suy thoái, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của hơn 3,2 tỷ người. Mỗi năm, thế giới mất khoảng 100 triệu ha đất màu mỡ. Tại Việt Nam, thực tế sản xuất trong nông nghiệp hiện nay cho thấy, việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hóa học cùng với khâu thu gom, xử lý bao bì sau sử dụng chưa đồng bộ đã và đang gây áp lực lớn lên môi trường đất, nước và không khí. Theo GS. TS. Phạm Văn Điển, Phó Giám đốc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, trong một thế giới có tới 40% diện tích đất đang suy thoái, thì việc phục hồi đất không chỉ là mệnh lệnh sinh thái, mà còn là cơ hội để phát triển kinh tế xanh, tạo việc làm xanh và củng cố an ninh lương thực, nguồn nước, khí hậu, bảo vệ môi trường...

Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, các chủ nguồn thải phải khai báo, phân loại và chuyển giao cho đơn vị có chức năng xử lý, tuyệt đối không vứt bỏ bừa bãi. Việc chú trọng xử lý chất thải nguy hại không chỉ tuân thủ pháp luật mà còn là hành động thiết thực để bảo vệ sự sống và xây dựng môi trường bền vững.

Điều 84 Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định rõ chất thải nguy hại phải được xử lý bằng công nghệ phù hợp và đáp ứng quy định pháp luật về bảo vệ môi trường. Nhà nước khuyến khích và có chính sách ưu đãi cho tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư và cung cấp dịch vụ xử lý chất thải nguy hại; khuyến khích việc đầu tư cơ sở thực hiện dịch vụ xử lý chất thải nguy hại quy mô cấp vùng; khuyến khích đồng xử lý chất thải nguy hại. Luật Bảo vệ môi trường 2020 cũng quy định trách nhiệm của nhà sản xuất, nhập khẩu trong việc tái chế sản phẩm, bao bì hoặc đóng góp tài chính để hỗ trợ xử lý chất thải.

Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 110/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu (Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất), có hiệu lực thi hành từ ngày 25/5/2026.

Theo đại diện Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Nghị định số 110/2026/NĐ-CP được đánh giá là bước hoàn thiện quan trọng, làm rõ trách nhiệm tái chế, xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu; Đồng thời thiết lập cơ chế quản lý và sử dụng nguồn đóng góp tài chính minh bạch, hiệu quả. Nguồn kinh phí đóng góp được tách riêng cho từng loại sản phẩm, trong đó kinh phí từ bao bì thuốc bảo vệ thực vật phải được sử dụng đúng cho việc thu gom, xử lý loại chất thải này.

Cơ chế mới cũng làm rõ hơn quy trình quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn quỹ, đồng thời đơn giản hóa thủ tục để địa phương có thể tiếp cận nguồn hỗ trợ. Chính sách này được kỳ vọng sẽ giải quyết vấn đề rác thải nguy hại trong sản xuất, hướng đến nền nông nghiệp bền vững, an toàn cho nông dân và cả cộng đồng.

Điểm đáng chú ý khác của Nghị định là đánh dấu một bước hoàn thiện quan trọng trong khuôn khổ pháp lý về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu. Nghị định số 110/2026/NĐ-CP đã tạo bước tiến quan trọng, quy định rõ cơ chế thực hiện trách nhiệm tái chế, xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu. Doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm trong toàn bộ vòng đời sản phẩm, kể cả giai đoạn sau tiêu dùng. Cơ chế này góp phần hiện thực hóa nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền”, đồng thời thúc đẩy quản lý theo vòng đời – nền tảng của kinh tế tuần hoàn.

Nghị định cũng yêu cầu các hoạt động sản xuất, kinh doanh, sử dụng đất phải bảo đảm không gây ô nhiễm, suy thoái hoặc làm mất khả năng sử dụng đất. Đồng thời, xác định rõ các khu vực cần điều tra, đánh giá chất lượng môi trường đất, đặc biệt là những khu vực có nguy cơ ô nhiễm cao như khu công nghiệp cũ, khu vực tồn lưu hóa chất, làng nghề đã di dời hoặc đóng cửa.

Trước đó, ngày 29/01/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã ban hành Thông tư số 09/2026/TT-BNNMT sửa đổi Thông tư số 02/2022/TT-BTNMT quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường có một số điểm mới trong đó đáng chú ý là bổ sung yêu cầu kỹ thuật với việc lưu giữ và quản lý chất thải rắn công nghiệp thông thường; quy định quản lý chất thải sau xử lý, tái chế và xử lý chất thải trong một số trường hợp đặc thù.

Thông tư số 09/2026/TT-BNNMT bổ sung nhiều yêu cầu kỹ thuật chi tiết đối với hoạt động xử lý chất thải tại nguồn. Cụ thể như: Yêu cầu kỹ thuật với việc lưu giữ và quản lý chất thải rắn công nghiệp thông thường hay việc tận dụng chất thải rắn công nghiệp thông thường khi sử dụng làm nguyên liệu trực tiếp cho sản xuất.

Theo đó, việc sử dụng chất thải rắn công nghiệp thông thường phải xử lý để làm nguyên liệu trực tiếp cho hoạt động sản xuất của dự án, cơ sở phải phù hợp với quy trình sản xuất và được nêu trong quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc giấy phép môi trường hoặc giấy phép môi trường thành phần hoặc đăng ký môi trường.

Thông tư cũng bổ sung yêu cầu kỹ thuật cụ thể đối với bể đóng kén dùng để lưu giữ chất thải nguy hại. Theo đó, bể phải làm bằng bê tông cốt thép, diện tích đáy mỗi bể không quá 100 m2, chiều cao không quá 5m, có mái che khi đang nạp chất thải và được đóng kín bằng nắp bê tông khi đầy.

Có thể thấy, việc chú trọng xử lý chất thải nguy hại nhằm giảm thiểu ô nhiễm, bảo vệ đất và nguồn nước, qua đó đặt nền tảng cho một nền nông nghiệp và công nghiệp xanh, phát triển bền vững lâu dài. Những nỗ lực từ hoàn thiện cơ chế chính sách, đầu tư hạ tầng thu gom, đến thay đổi nhận thức và hành vi của người sản xuất cũng như người tiêu dùng đang từng bước mang lại hiệu quả rõ rệt.