Trình hợp nhất hai luật thành Bộ luật Hàng hải và Đường thuỷ Việt Nam

Giảm 30% số điều

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày tờ trình về dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, Bộ luật được xây dựng để thay thế Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 và Luật Giao thông đường thủy nội địa năm 2004; dự thảo Bộ luật hợp nhất sẽ kịp thời cập nhật, nội luật hóa quy định của các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên.

Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng, quan điểm xây dựng dự án Luật nhằm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập quốc tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh. Phù hợp với Hiến pháp, chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước. Đảm bảo sự tương thích với các Điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước; nâng cao hiệu quả chất lượng công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Tạo đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chuyển đổi xanh gắn với bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển bền vững trong hoạt động hàng hải, giao thông đường thủy nội địa. So với hai luật hiện hành, dự thảo giảm 30% số điều.

Phạm vi điều chỉnh và mô hình quản lý được sửa đổi theo hướng mở rộng, hợp nhất. Sửa đổi các nguyên tắc quản lý và phát triển hoạt động hàng hải, đường thủy nội địa theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập quốc tế.

Đối với hệ thống cảng, bến, tích hợp các quy định đang tồn tại song song trong hai luật, hình thành khung pháp lý thống nhất về phân loại, đầu tư, khai thác và quản lý cảng biển, cảng thủy nội địa, bến thủy nội địa và cảng cạn, gắn với kết nối logistics và vận tải đa phương thức...

Dự thảo Bộ luật đảm bảo tính ổn định của Bộ luật Hàng hải Việt Nam và Luật Giao thông đường thủy nội địa hiện hành, đặc biệt là các quy định liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân và các quy định đã thực hiện ổn định, không phát sinh vướng mắc; những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền tài sản, quyền kinh doanh, trách nhiệm dân sự...

Bốn nhóm vấn đề lớn của dự thảo Bộ luật

Một là, cơ chế đặc thù về quy hoạch, đầu tư và khai thác kết cấu hạ tầng hàng hải và đường thủy. Trong đó, bổ sung tầm nhìn quy hoạch dài hạn 100 năm đối với kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy nội địa và cảng cạn. Quy định khung tiêu chí chuyên ngành để lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư xây dựng bến cảng biển, cảng thủy nội địa; xác định danh mục dự án ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược, điều kiện đối với nhà đầu tư và giao Chính phủ cụ thể hóa.

Hai là, chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển hàng hải và đường thủy nội địa. Trong đó, quy định ưu đãi, hỗ trợ đối với nhà đầu tư chiến lược, doanh nghiệp phát triển cảng, đội tàu, công nghiệp hàng hải, vận tải, logistics, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, khoa học - công nghệ và phát triển nguồn nhân lực; hỗ trợ đối với cảng xanh, tàu sử dụng điện, nhiên liệu thay thế, năng lượng tái tạo, công nghệ tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải; hạ tầng điện bờ, trạm sạc, tiếp nhận và xử lý chất thải, công nghệ sạch và các dự án chuyển đổi xanh khác.

Ba là, phát triển công nghiệp hàng hải và nâng cao năng lực vận tải biển. Cụ thể, bổ sung quy định về công nghiệp hàng hải phát triển theo chuỗi giá trị và vòng đời sản phẩm; bổ sung quy định doanh nghiệp khai thác tuyến vận tải biển container theo tuyến cố định từ Việt Nam ra nước ngoài và ngược lại phải đăng ký tuyến trước khi khai thác.

Bốn là, cơ chế bảo đảm an toàn, an ninh hàng hải và năng lực thực thi của nhà chức trách hàng hải Việt Nam. Theo đó, bổ sung quy định dịch vụ hoa tiêu tại vùng hoa tiêu bắt buộc do doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thực hiện. Bổ sung quy định cho phép Nhà chức trách hàng hải Việt Nam được để lại một phần số tiền phí thu theo quy định của Chính phủ để hỗ trợ nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hợp tác quốc tế, đầu tư phát triển và hiện đại hóa…

Đánh giá tác động của chính sách mới

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết ban hành Bộ luật trên cơ sở hợp nhất quy định của Bộ luật Hàng hải Việt Nam và Luật Giao thông đường thủy nội địa hiện hành với cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn như được nêu trong Tờ trình; đặc biệt là để kịp thời thể chế hóa Nghị quyết số 20-NQ/TW và Thông báo số 125-TB/VPTW.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, nội dung dự thảo Bộ luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và cơ bản bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Trình tự, thủ tục xây dựng dự án Bộ luật, hồ sơ dự án đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đủ điều kiện trình Quốc hội.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành việc bổ sung các chính sách đặc thù ngay tại dự thảo Bộ luật để tạo đột phá, thúc đẩy sự phát triển hoạt động hàng hải và đường thủy nội địa theo tinh thần của Nghị quyết số 20-NQ/TW và Thông báo số 125-TB/TW.

Tuy nhiên, đây là những cơ chế, chính sách mới, quan trọng, đề nghị báo cáo cấp có thẩm quyền theo đúng Quy định số 178-QĐ/TW; đồng thời đánh giá đầy đủ về tác động đến ngân sách nhà nước, khả năng huy động các nguồn lực để thực hiện các cơ chế, chính sách này.

Ủy ban cũng đề nghị cân nhắc quy định tại khoản 4 Điều 22 của dự thảo Bộ luật để bảo đảm hài hòa quyền và lợi ích giữa Nhà nước và nhà đầu tư; đồng thời, khuyến khích nhà đầu tư bỏ vốn để cải tạo, nâng cấp bến cảng biển trong quá trình hoạt động, bảo đảm việc sử dụng, khai thác bến cảng biển hiệu quả.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục nghiên cứu để thể chế hóa yêu cầu “phát triển các trung tâm cơ khí chuyên ngành, đẩy mạnh liên kết chuỗi sản xuất và hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ làm nền tảng hỗ trợ các ngành hàng hải, đóng tàu, năng lượng ngoài khơi và các ngành, lĩnh vực biển mới” tại Nghị quyết số 20- NQ/TW.

Theo Nghị quyết số 105/2025/NQ-UBTVQH15, dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) được trình thông qua tại Kỳ họp thứ hai. Tuy nhiên, do phạm vi rộng và liên quan nhiều điều ước quốc tế, Chính phủ đề nghị Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp này và thông qua tại Kỳ họp thứ ba.