Hoàn thiện khung pháp lý triển khai Luật Chuyển đổi số

Cụ thể hóa nền tảng pháp lý cho hệ thống số quốc gia

Việc xây dựng Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Chuyển đổi số được Bộ Khoa học và Công nghệ xác định là bước đi quan trọng nhằm bảo đảm các quy định của luật nhanh chóng đi vào cuộc sống. Theo Tờ trình gửi Chính phủ, Luật Chuyển đổi số đã đặt ra nhiều nguyên tắc và định hướng lớn, song để triển khai hiệu quả trên thực tế cần có văn bản quy định cụ thể về kiến trúc hệ thống, tiêu chuẩn kỹ thuật, cũng như cơ chế tổ chức thực hiện.

Luật Chuyển đổi số giao Chính phủ quy định chi tiết nhiều nội dung quan trọng. Trong đó có Khoản 12 Điều 4 liên quan đến các hoạt động chuyển đổi số khác theo quy định của Chính phủ; Khoản 9 Điều 7 quy định về nguyên tắc kiến trúc và thiết kế hệ thống số; Khoản 8 Điều 8 về yêu cầu tối thiểu đối với hệ thống số; Khoản 5 Điều 12 về chiến lược, chương trình và kế hoạch chuyển đổi số. Đây đều là những nội dung cốt lõi định hình cách thức phát triển hạ tầng và hệ sinh thái số quốc gia.

Dự thảo Nghị định vì vậy tập trung làm rõ các nguyên tắc thiết kế và vận hành hệ thống số theo hướng bảo đảm khả năng kết nối, liên thông và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước.

Một điểm mới đáng chú ý là việc quy định phân loại hệ thống số theo mức độ rủi ro, tầm quan trọng, lĩnh vực và phạm vi ảnh hưởng. Trên cơ sở phân loại này, các yêu cầu tối thiểu về an toàn, bảo mật, tiêu chuẩn kỹ thuật và quản trị hệ thống sẽ được áp dụng theo lộ trình phù hợp.

Cách tiếp cận này được đánh giá là phù hợp với xu hướng quản trị số hiện đại, khi các hệ thống công nghệ không chỉ được xây dựng riêng lẻ mà cần đặt trong tổng thể kiến trúc số quốc gia. Việc phân loại theo mức độ rủi ro cũng giúp cơ quan quản lý tập trung nguồn lực vào các hệ thống quan trọng, tránh dàn trải và tăng hiệu quả đầu tư.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương trong việc xây dựng chiến lược, chương trình và kế hoạch chuyển đổi số. Các kế hoạch này phải bảo đảm thống nhất với chiến lược quốc gia về chuyển đổi số, đồng thời gắn với mục tiêu phát triển kinh tế số, xã hội số và chính phủ số.

Một nội dung quan trọng khác là, quy định về cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến của cơ quan nhà nước trên môi trường số, theo Khoản 3 Điều 32 của Luật Chuyển đổi số. Nghị định dự kiến làm rõ các nguyên tắc triển khai dịch vụ công trực tuyến, yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật và trách nhiệm của cơ quan cung cấp dịch vụ, qua đó thúc đẩy quá trình số hóa thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Tạo cơ chế đầu tư và vận hành linh hoạt cho chuyển đổi số

Không chỉ dừng lại ở việc thiết lập các tiêu chuẩn kỹ thuật, dự thảo Nghị định còn được kỳ vọng tháo gỡ những vướng mắc lâu nay trong cơ chế đầu tư và sử dụng ngân sách cho chuyển đổi số. Theo Khoản 2 Điều 21 của Luật Chuyển đổi số, Chính phủ có trách nhiệm quy định về quản lý đầu tư, mua sắm, thuê dịch vụ và cơ chế đặc thù cho phát triển thử nghiệm trong chuyển đổi số sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước.

Trên cơ sở đó, dự thảo Nghị định đưa ra các quy định nhằm đa dạng hóa hình thức đầu tư cho chuyển đổi số, bao gồm đầu tư trực tiếp, thuê dịch vụ công nghệ thông tin và các mô hình hợp tác công - tư. Cách tiếp cận này được cho là phù hợp với đặc thù của công nghệ số, khi nhiều dịch vụ có thể được cung cấp theo mô hình thuê thay vì đầu tư hạ tầng truyền thống.

Đặc biệt, Nghị định dự kiến quy định cơ chế đặc thù cho các hoạt động thử nghiệm công nghệ trong chuyển đổi số. Điều này nhằm tạo không gian linh hoạt cho các cơ quan, tổ chức triển khai các mô hình mới, thử nghiệm giải pháp công nghệ trước khi nhân rộng trên phạm vi toàn quốc. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng, cơ chế thử nghiệm được xem là yếu tố quan trọng giúp chính sách bắt kịp thực tiễn.

Dự thảo cũng quy định rõ nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước cho chuyển đổi số và phân cấp giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương. Việc phân định trách nhiệm tài chính được kỳ vọng sẽ giúp các địa phương chủ động hơn trong triển khai các chương trình chuyển đổi số phù hợp với điều kiện phát triển của mình.

Ngoài ra, dự thảo cũng đề cập đến các chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế số đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã và hộ kinh doanh, theo Khoản 3 Điều 37 của Luật Chuyển đổi số. Các chính sách này tập trung vào hỗ trợ ứng dụng nền tảng số, nâng cao năng lực quản trị và mở rộng thị trường trên môi trường số.

Theo đánh giá của Bộ Khoa học và Công nghệ, việc ban hành Nghị định không chỉ hoàn thiện khung pháp lý, mà còn tạo động lực thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số trên phạm vi toàn quốc. Khi các quy định về kiến trúc hệ thống, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế đầu tư và quản lý ngân sách được cụ thể hóa, các bộ, ngành và địa phương sẽ có cơ sở rõ ràng để triển khai các chương trình chuyển đổi số một cách đồng bộ và hiệu quả.