Đầu tư công: Cần chuyển từ tư duy giải ngân cao sang hiệu quả cao

Công khai tỷ lệ giải ngân, hiệu quả đầu tư

Chiều 21/4, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia giai đoạn 2026-2030; kế hoạch vay, trả nợ công giai đoạn 2026-2030.

Tham gia thảo luận Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia giai đoạn 2026-2030; kế hoạch vay, trả nợ công giai đoạn 2026-2030, đại biểu Quốc hội Phạm Thúy Chinh - đoàn Hải Phòng cho biết, đứng trước mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong giai đoạn tới, vấn đề bảo đảm nguồn lực tài chính cần được tiếp cận một cách chiến lược, toàn diện và có tính hệ thống. Các dự thảo kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia, kế hoạch đầu tư công trung hạn và vay trả nợ công giai đoạn 2026 - 2030 đã đưa ra nhiều giải pháp quan trọng.

Nhấn mạnh thêm một số vấn đề, đại biểu cho rằng, cần cải thiện thực chất môi trường đầu tư để đạt mục tiêu huy động nguồn lực tài chính. Chúng ta đặt mục tiêu tổng vốn đầu tư toàn xã hội cho cả giai đoạn khoảng 40% GDP, trong đó tổng nguồn vốn đầu tư trung hạn là 8,22 triệu tỷ đồng, ngân sách Trung ương 3,8 triệu tỷ đồng và ngân sách địa phương là 4,42 triệu tỷ đồng, chỉ chiếm khoảng 20%.

"Như vậy, 80% còn lại phụ thuộc vào khu vực tư nhân và đầu tư nước ngoài. Nếu không cải thiện thực chất môi trường đầu tư thì mục tiêu này khó khả thi" - đại biểu nói, đồng thời đề nghị Chính phủ xác định rõ các chỉ tiêu cải cách thể chế có thể đo lường được như việc hoàn thiện thể chế pháp luật theo kết luận của Bộ Chính trị về định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI; đồng thời, xác định rõ trách nhiệm cụ thể của từng bộ, ngành trong việc cắt giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ.

Bên cạnh đó, từ năm 2026, Chính phủ cần có báo cáo định kỳ riêng về mức độ cải thiện môi trường đầu tư tại kỳ họp cuối năm của Quốc hội.

Đại biểu Phạm Thúy Chinh cũng chỉ rõ, cần chuyển từ tư duy giải ngân cao sang hiệu quả cao trong đầu tư công. Thực tế nhiều năm qua cho thấy, vấn đề lớn nhất không phải là thiếu vốn mà do các nguyên nhân như chuẩn bị đầu tư chưa tốt, giải phóng mặt bằng chậm, năng lực thực hiện dự án hạn chế đã gây nên nhiều lãng phí.

"Vì vậy, đề nghị cần áp dụng cơ chế giải ngân theo kết quả đầu ra, thiết lập nguyên tắc không đạt mục tiêu giai đoạn trước thì không bố trí vốn cho giai đoạn sau; công khai tỷ lệ giải ngân, hiệu quả đầu tư, tránh dàn trải và kiểm soát nợ công, duy trì tỷ lệ nợ công trong ngưỡng an toàn" - đại biểu Phạm Thúy Chinh nêu. 

Đồng thời, cơ cấu lại danh mục nợ theo hướng tăng tỷ trọng vay dài hạn trong nước để giảm rủi ro tỷ giá, kiểm soát chặt chẽ các nghĩa vụ nợ tiềm ẩn từ các dự án PPP và doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt đánh giá dự án đầu tư công phải bắt buộc theo các chỉ tiêu tài chính như tỷ suất hoàn vốn, điểm hòa vốn, hiệu quả kinh tế - xã hội. Không thể tiếp tục tình trạng triển khai dự án lớn nhưng không lượng hóa được hiệu quả. 

Cần một hệ sinh thái tài chính đồng bộ

Đại biểu đoàn Hải Phòng cũng nhấn mạnh việc đặt nguồn vốn nội tại từ ngân sách nhà nước ở vị trí dẫn dắt, vai trò vốn mồi, dẫn dắt các nguồn vốn từ khu vực tư nhân, vốn vay, vốn huy động có ý nghĩa rất quan trọng.

Để có nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước bền vững, cần cải cách thu ngân sách qua việc mở rộng cơ sở thuế, đặc biệt thuế liên quan đến tài sản, bất động sản và kinh tế số để tạo nguồn thu bền vững, ưu tiên đầu tư công trọng điểm, tập trung vốn vào các dự án hạ tầng chiến lược như đường sắt tốc độ cao, Quốc hội đã từng quyết định và hạ tầng số, năng lượng tái tạo.

Cũng theo bà Phạm Thúy Chinh, phát triển thị trường vốn phải trở thành một trụ cột. Nếu doanh nghiệp vẫn phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng thì nền kinh tế khó có nguồn vốn trung hạn và dài hạn bền vững. 

Vì vậy, nữ đại biểu đề nghị cần hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp theo hướng minh bạch, kỷ luật, khơi thông các điểm nghẽn của thị trường bất động sản và tài chính, đẩy mạnh mô hình hợp tác công tư trong các lĩnh vực hạ tầng, y tế, giáo dục, xử lý tốt các vấn đề nợ xấu và nghẽn vốn, đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

Đặc biệt, xử lý dứt điểm các rủi ro từ thị trường bất động sản và trái phiếu để dòng vốn lưu thông suốt; chú ý phát triển tài chính xanh, thị trường carbon như một xu hướng tất yếu và là cơ hội mới cho giai đoạn 2026-2030.

Mặt khác, phát huy hiệu quả các cơ chế phân cấp và công cụ tài chính địa phương. Theo mô hình hành chính mới trong bối cảnh các đô thị lớn đang thực hiện cơ chế thí điểm, chính sách đặc thù như TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, TP. Hải Phòng, TP. Đà Nẵng cần cho phép vận dụng sáng tạo các công cụ tài chính như mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, trái phiếu chính quyền địa phương. Đây sẽ là những động lực quan trọng giúp khai thác hiệu quả nguồn lực tại chỗ và thúc đẩy phát triển bền vững.

"Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững cần có một hệ sinh thái tài chính đồng bộ, trong đó đầu tư công giữ vai trò dẫn dắt, thị trường vốn giữ vai trò phân bổ hiệu quả và thể chế là nền tảng quyết định" - bà Phạm Thúy Chinh nhận định.

Đại biểu Phạm Thúy Chinh - đoàn Hải Phòng cho rằng, nếu không giải quyết đồng thời ba vấn đề: Kỷ luật tài khóa, hiệu quả đầu tư và niềm tin thị trường thì dù có huy động được nguồn lực lớn đến đâu, chúng ta vẫn khó đạt được tăng trưởng bền vững. Vì vậy, giai đoạn 2026-2030, cần có một bước chuyển mạnh từ mở rộng đầu tư sang nâng cao hiệu quả đầu tư, từ quản lý chi tiêu sang quản trị tài chính công hiện đại.