35.000 tỷ đồng Chương trình Mục tiêu quốc gia trước áp lực giải ngân

Quốc hội đã quyết nghị tổng vốn ngân sách trung ương năm 2026 dành cho các chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) là 35.000 tỷ đồng.

Mới có 3 chương trình đủ điều kiện phân bổ vốn

Tại Nghị quyết số 246/2025/QH15, Quốc hội đã quyết nghị tổng vốn ngân sách trung ương năm 2026 dành cho các Chương trình Mục tiêu quốc gia năm 2026 (CTMTQG) là 35.000 tỷ đồng, gồm 25.000 tỷ đồng vốn đầu tư công và 10.000 tỷ đồng kinh phí thường xuyên.

Tuy nhiên, theo Bộ Tài chính, đến ngày 30/4/2026, mới chỉ có 3 CTMTQG hoàn thiện cơ sở pháp lý, đủ điều kiện đề xuất phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 và dự toán năm 2026. 3 chương trình này gồm: Phòng, chống ma túy; Phát triển văn hóa; Xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Đối với các CTMTQG về y tế và giáo dục, Bộ Tài chính cho biết hiện vẫn chưa đủ điều kiện để phân bổ kế hoạch trung hạn và dự toán năm 2026. Dự kiến trong quý II/2026 mới hoàn thiện cơ sở pháp lý để triển khai giao vốn cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương.

Theo tổng hợp của Bộ Tài chính, tính đến ngày 30/4/2026, tổng số vốn ngân sách trung ương đã làm thủ tục kéo dài sang năm 2026 là hơn 16.736 tỷ đồng, trong đó vốn đầu tư hơn 6.531 tỷ đồng và kinh phí thường xuyên hơn 10.204 tỷ đồng.

Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vẫn ở mức thấp. Đối với vốn đầu tư công, lũy kế giải ngân đến hết tháng 4 đạt khoảng 878,68 tỷ đồng, tương đương 8,1% kế hoạch. Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân đạt khoảng 510,78 tỷ đồng, bằng 7,8% kế hoạch kéo dài.

Cụ thể, Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giải ngân khoảng 315,55 tỷ đồng, đạt 8,7% kế hoạch; Chương trình xây dựng nông thôn mới đạt khoảng 129,3 tỷ đồng, tương đương 7%; Chương trình giảm nghèo bền vững đạt khoảng 65,93 tỷ đồng, tương đương 6,3%.

Đối với kinh phí thường xuyên, lũy kế giải ngân đạt khoảng 785,99 tỷ đồng, bằng 7% dự toán; trong đó vốn ngân sách trung ương đạt khoảng 729,85 tỷ đồng, tương đương 7,2% dự toán được giao.

Loại bỏ dự án “giữ chỗ”, “vốn chờ dự án”

Để thúc đẩy tiến độ thực hiện các CTMTQG, các bộ, ngành và địa phương cần triển khai quyết liệt nhiều giải pháp nhằm thực hiện mục tiêu phấn đấu đến ngày 30/6/2026 giải ngân đạt 50%, đến 30/9 đạt 80% và hoàn thành 100% vào cuối năm đối với vốn thường xuyên; hoàn thành giải ngân vốn đầu tư trước ngày 31/1/2027.

Bộ Tài chính đề nghị các bộ chuyên ngành cần khẩn trương hoàn thành phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia được giao chủ trì quản lý; trình Thủ tướng Chính phủ quy định nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách trung ương và khẩn trương hoàn thiện phương án phân bổ dự toán, kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách trung ương năm 2026 và phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026-2030 của từng chương trình.

Đặc biệt, Bộ Tài chính yêu cầu các bộ, cơ quan trung ương và địa phương chủ động chuẩn bị đầy đủ thủ tục phê duyệt dự án; lập kế hoạch, dự toán sát với khả năng thực hiện; lựa chọn nhiệm vụ, dự án đủ điều kiện giao vốn, đồng thời “loại bỏ việc đăng ký nhiệm vụ, dự án mang tính chất giữ chỗ, tình trạng vốn chờ dự án”.

Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh yêu cầu thực hiện nghiêm tinh thần “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian và rõ kết quả; tăng cường phân cấp đi đôi với kiểm tra, giám sát; đẩy nhanh giải ngân nhưng phải bảo đảm chất lượng công trình, chống thất thoát, lãng phí và tiêu cực.

Theo bà Vương Thị Hương, đại biểu Quốc hội tỉnh Tuyên Quang, năm 2026 là năm đầu tiên triển khai các CTMTQG giai đoạn mới với tổng nguồn lực rất lớn, lên tới 35.000 tỷ đồng từ ngân sách trung ương. Do đó, nếu hoàn thiện thủ tục tiếp tục chậm, dồn vào giữa hoặc cuối năm, khả năng hoàn thành khối lượng và giải ngân đúng hạn sẽ rất khó khăn, nhất là với các dự án hạ tầng tại vùng khó khăn.

Điều này có thể làm gia tăng áp lực giải ngân vào cuối kỳ, ảnh hưởng tới chất lượng và hiệu quả sử dụng vốn, làm giảm tác động lan tỏa của chính sách và ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu tăng trưởng 10% đã đề ra.

Không chỉ áp lực về tiến độ, đại biểu Vương Thị Hương cũng lưu ý đến năng lực tổ chức thực hiện ở cơ sở khi cùng lúc triển khai 5 CTMTQG trên phạm vi rộng. Theo đại biểu, tại nhiều địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đội ngũ cán bộ cơ sở còn thiếu và chưa đồng đều về năng lực; nếu không có giải pháp hỗ trợ kịp thời sẽ dễ dẫn tới ùn tắc trong quá trình tổ chức thực hiện.

Từ thực tiễn trên, đại biểu cho rằng, các bộ chủ quản cần sớm phê duyệt 2 CTMTQG về chăm sóc sức khỏe dân số và phát triển, hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo. Đồng thời, sớm ban hành quy định về nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ vốn và cơ chế hoạt động của các chương trình.

Các Bộ, ngành cũng cần hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn theo hướng tích hợp, thống nhất, hạn chế tình trạng nhiều văn bản, nhiều đầu mối. Cùng với đó là tăng cường phân cấp cho địa phương gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát, hậu kiểm.

Đại biểu Hương cũng kiến nghị sớm phân bổ kế hoạch vốn trung hạn giai đoạn 2026-2030 và dự toán năm 2026 ngay sau khi đủ điều kiện; kiện toàn Ban Chỉ đạo thực hiện CTMTQG cấp tỉnh, cấp xã; đồng thời tăng cường đào tạo, hướng dẫn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ trực tiếp triển khai chương trình, nhất là ở cơ sở.