Đồng bằng sông Cửu Long tái định vị hình ảnh, nâng cao giá trị trên bản đồ du lịch quốc gia và quốc tế

* Phát triển du lịch gắn bảo vệ tài nguyên, môi trường

Đồng bằng sông Cửu Long có diện tích gần 40 nghìn km2; đóng góp 50% sản lượng lúa, 65% sản lượng nuôi trồng thủy sản và 70% các loại trái cây của cả nước, 95% lượng gạo xuất khẩu và 60% sản lượng cá xuất khẩu. Tại vùng, mạng lưới sông ngòi, kênh, rạch dày đặc, có lợi thế phát triển du lịch đường sông, du lịch nông nghiệp, cộng đồng, du lịch xanh, tích hợp.

Đồng bằng sông Cửu Long là cửa ngõ ra biển Đông, thuận tiện giao thương với các nước Tiểu vùng sông Mekong, Đông Nam Á, kết nối đường hàng hải quốc tế với nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Đây chính là những lợi để vùng phát triển nhiều ngành kinh tế, dịch vụ, trong đó có du lịch.

Tiến sĩ Trần Hữu Hiệp, Phó Chủ tịch Hiệp hội du lịch Đồng bằng sông Cửu Long nhận định, Đồng bằng sông Cửu Long không chỉ là “vựa nông sản quốc gia”, mà còn là một không gian sinh thái, văn hóa đặc thù hiếm có, nơi hội tụ đầy đủ điều kiện để phát triển du lịch xanh một cách tự nhiên và bền vững. Với mạng lưới sông ngòi, kênh rạch dày đặc, hệ sinh thái nông nghiệp trù phú, văn hóa sông nước đặc sắc và cộng đồng cư dân giàu tri thức bản địa, vùng có lợi thế nổi trội để phát triển du lịch đường sông, du lịch nông nghiệp, cộng đồng và các mô hình du lịch tích hợp theo hướng xanh. Không gian biển, đảo, biên giới và cửa ngõ giao thương quốc tế cũng mở ra cho Đồng bằng sông Cửu Long một tầm nhìn rộng hơn, vượt ra khỏi phạm vi du lịch nội vùng. Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có bao nhiêu tài nguyên, mà là cách tổ chức khai thác tài nguyên đó theo tư duy bền vững, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa lợi ích kinh tế và trách nhiệm môi trường.

Theo ông Hồ Trung Nhân, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến du lịch Vĩnh Long, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, các ngành kinh tế phải chuyển mình theo hướng bền vững, du lịch cũng không ngoại lệ. Ngày nay, du lịch không chỉ là khám phá, nghỉ dưỡng hay trải nghiệm văn hóa mà còn là sự cam kết với môi trường và cộng đồng địa phương. Khác với các loại hình du lịch đại trà vốn đặt nặng yếu tố thương mại, du lịch xanh ưu tiên việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, gìn giữ bản sắc văn hóa và tạo sinh kế cho người dân bản địa mà không gây tổn hại đến hệ sinh thái. Tỉnh Vĩnh Long - mảnh đất hiền hòa nằm ở vị trí trung tâm Đồng bằng sông Cửu Long, giữa hai nhánh sông Tiền và sông Hậu không chỉ nổi tiếng bởi những vườn cây trĩu quả, con người chân chất mà còn đang từng bước khẳng định vị thế là điểm đến lý tưởng cho du lịch xanh và bền vững. Với thế mạnh về cảnh quan thiên nhiên, hệ thống sông ngòi chằng chịt cùng hệ sinh thái miệt vườn phong phú, Vĩnh Long đang tích cực chuyển mình, phát triển loại hình du lịch sinh thái gắn với nông nghiệp và bảo vệ môi trường bền vững.

Từ góc độ doanh nghiệp với nhiều sản phẩm du lịch xanh, ông Võ Văn Phong, Giám đốc Công ty Truyền thông và Du lịch C2T cho rằng, các hoạt động du lịch tại vùng đang hướng tới mục tiêu vừa bảo tồn tài nguyên vừa nâng chất trải nghiệm du lịch theo hướng hiện đại, bền vững; trong đó điều quan trọng nhất không phải là “bảo tồn cộng với hiện đại hóa”, mà là thiết kế sản phẩm du lịch sao cho tài nguyên tiếp tục được tạo ra giá trị sau mỗi lần sử dụng. Nghĩa là không chỉ giữ rừng, giữ nước, giữ gìn giá trị văn hóa, mà phải biến chúng thành trải nghiệm sống, tri thức bản địa, câu chuyện di sản, kết nối cộng đồng trong phát triển du lịch. Ngày nay, du khách tham gia hoạt động du lịch không chỉ dừng lại ở việc ngắm cảnh, chụp ảnh mà còn muốn học, hiểu, kết nối và trải nghiệm chậm.

* Nâng tầm sản phẩm, tăng sức hút với du khách

Phát triển theo định hướng xanh, du lịch Đồng bằng sông Cửu Long đã và đang nỗ lực nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch, tăng sức hấp dẫn du khách.

Theo ông Hồ Trung Nhân, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến du lịch Vĩnh Long, tỉnh đang được xem là “miền đất hội tụ” với tiềm năng tổng hợp. Sau khi sáp nhập 3 tỉnh (Vĩnh Long cũ, Trà Vinh cũ, Bến Tre cũ), Vĩnh Long trở thành “trái tim” của Đồng bằng sông Cửu Long. Không chỉ có sông nước, tỉnh còn có 130km đường bờ biển, là cửa ngõ giao thương đường thủy, đường biển quan trọng của khu vực và sự giao thoa văn hóa đặc sắc của các dân tộc Kinh - Khmer - Hoa. Điều này tạo nên kho tàng sản phẩm du lịch xanh với nhiều điểm thu hút: từ những vườn dừa xanh ngát, ngôi chùa Khmer cổ kính đến những cù lao xanh mướt giữa đôi dòng sông Tiền, sông Hậu.

Vĩnh Long có nhiều mô hình, sản phẩm du lịch xanh, nông nghiệp xanh, homestay thân thiện môi trường. Cụ thể, mô hình tham quan vườn dừa hữu cơ không rác thải nhựa tại điểm đến Sokfarm, nổi bật với trải nghiệm thu hoạch mật hoa dừa; mô hình ứng dụng năng lượng mặt trời tại Điểm du lịch sinh thái cồn Hô với trải nghiệm tour đèn dầu; sản phẩm du lịch “Net Zero tours Bến Tre” ; các hoạt động du lịch thân thiện môi trường ở cù lao An Bình, du lịch cộng đồng cồn Chim, cù lao Tân Quy. Trong đó, du lịch cộng đồng cồn Chim nổi bật với mô hình du lịch thuận thiên, đã đạt giải thưởng Du lịch cộng đồng ASEAN 2025.

Tỉnh sẽ từng bước xây dựng hành lang di sản xanh, tạo chuỗi liên kết: cù lao xanh Vĩnh Long - di sản gốm đỏ Mang Thít - xứ dừa Bến Tre - văn hóa chùa cổ Trà Vinh, giúp du khách trải nghiệm trọn vẹn hệ sinh thái sông nước, chuyên nghiệp hóa lối sống xanh. Tuy nhiên, để thu hút du khách, cùng với sáng tạo và phát triển, các doanh nghiệp cần đầu tư hạ tầng hiện đại như năng lượng sạch, hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn nhưng phải giữ được nét kiến trúc mộc mạc của miệt vườn.

Ông Võ Văn Phong, Giám đốc Công ty Truyền thông và Du lịch C2T chia sẻ : “Du lịch xanh không phải là làm ít đi, mà là làm khác đi. Điều quan trọng nhất không phải chỉ bảo tồn hay hiện đại hóa, mà là thiết kế sản phẩm để rừng, nước, văn hóa và tri thức bản địa tiếp tục sinh ra giá trị sau mỗi lần du khách trải nghiệm. Khi du lịch giúp du khách hiểu, học và kết nối sâu hơn với cộng đồng, thì chất lượng trải nghiệm sẽ tăng lên mà không cần mở rộng khai thác. Đó là con đường phát triển bền vững dài hạn cho du lịch Đồng bằng sông Cửu Long”.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Cần Thơ Sầm Long Giang cho biết, thành phố hiện có trên 100 khu, điểm du lịch và 12 làng nghề; tiêu biểu như: làng nghề bánh tráng Thuận Hưng, làng nghề hoa kiểng Phó Thọ - Bà Bộ, làng nghề đan lưới Thơm Rơm. Các loại hình sản phẩm, dịch vụ du lịch ngày càng phong phú, đa dạng với thế mạnh của địa phương là du lịch sông nước, sinh thái, nông nghiệp nông thôn, cộng đồng và du lịch văn hóa gắn với di tích lịch sử, tâm linh, du lịch làng nghề.

Để phát triển, nâng tầm các sản phẩm du lịch làng nghề theo định hướng xanh, bền vững, Cần Thơ sẽ tập trung thực hiện hiệu quả các cơ chế, chính sách về kêu gọi đầu tư; tạo dựng môi trường đầu tư thân thiện để thu hút các nhà đầu tư chiến lược. Thành phố mở rộng các mối quan hệ hợp tác quốc tế, phát triển sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, đẩy mạnh phát triển các chuỗi ngành hàng chủ lực và các sản phẩm dịch vụ du lịch, công nghiệp nông thôn tiêu biểu, tiểu thủ công nghiệp, các đặc sản của địa phương gắn với phát triển du lịch. Trong đó, thành phố quan tâm xây dựng các sản phẩm trải nghiệm làng nghề, tăng sức hấp dẫn cho điểm đến du lịch; qua đó tạo sinh kế bền vững cho người dân, góp phần bảo tồn nghề truyền thống, gìn giữ môi trường làng nghề để du lịch Cần Thơ luôn là điểm đến an toàn, thân thiện với du khách.

Theo Tiến sĩ Trần Hữu Hiệp (Phó Chủ tịch Hiệp hội du lịch Đồng bằng sông Cửu Long), trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, du lịch xanh không còn là một lựa chọn mang tính xu hướng, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với Đồng bằng sông Cửu Long - một vùng đất đang chịu tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Phát triển du lịch gắn với chuyển đổi xanh, khai thác tài nguyên đi đôi với bảo tồn không chỉ nhằm bảo vệ môi trường sinh thái, mà còn là cơ hội để vùng tái định vị hình ảnh và nâng cao giá trị trên bản đồ du lịch quốc gia và quốc tế. Nếu biết đi đúng hướng, du lịch xanh sẽ trở thành động lực lan tỏa, vừa tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng, vừa góp phần gìn giữ không gian sống, văn hóa và bản sắc sông nước Nam Bộ. Đây chính là con đường để Đồng bằng sông Cửu Long phát triển chậm mà chắc, sâu mà bền và khác biệt nhưng vẫn giữ được bản sắc trong kỷ nguyên mới./.

Nguyễn Văn Việt