Chip bán dẫn bước vào “siêu chu kỳ” nghìn tỷ USD: Cơ hội nào cho Việt Nam?

Doanh thu toàn ngành trong quý 1/2026 đã đạt gần 300 tỷ USD, tăng khoảng 25% so với quý trước.

Làn sóng tăng trưởng chưa từng có của ngành bán dẫn

Ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh chưa từng thấy trong lịch sử công nghệ hiện đại. Theo số liệu từ Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn thế giới, doanh thu toàn ngành trong quý 1/2026 đã đạt gần 300 tỷ USD, tăng khoảng 25% so với quý trước. Đặc biệt, riêng tháng 3/2026, doanh thu chip toàn cầu đạt gần 100 tỷ USD, phản ánh tốc độ mở rộng cực nhanh của thị trường trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo bùng nổ trên toàn cầu hiện nay.

Sự tăng trưởng mạnh mẽ của ngành bán dẫn đang trở thành nền tảng cho toàn bộ nền kinh tế số. Các loại chip hiện diện trong hầu hết thiết bị công nghệ hiện đại như điện thoại thông minh, ô tô điện, robot công nghiệp, máy chủ AI và hệ thống trung tâm dữ liệu. Khi thế giới bước vào thời đại AI, nhu cầu tính toán tăng theo cấp số nhân, kéo theo cơn khát chip chưa từng có trong lịch sử phát triển công nghệ toàn cầu suốt nhiều thập kỷ vừa qua.

Trước đây, phần lớn doanh thu bán dẫn đến từ điện thoại, máy tính cá nhân và thiết bị điện tử dân dụng. Tuy nhiên hiện nay, AI đã tạo ra một thị trường mới với quy mô lớn hơn rất nhiều. Các tập đoàn công nghệ như Microsoft, Google, Meta, Amazon hay OpenAI đang đầu tư hàng trăm tỷ USD cho trung tâm dữ liệu AI. Những hệ thống này cần lượng lớn chip xử lý hiệu năng cao để vận hành các mô hình trí tuệ nhân tạo ngày càng phức tạp và tiêu tốn tài nguyên tính toán khổng lồ hiện nay.

Ngoài AI, quá trình chuyển đổi số toàn cầu cũng đang thúc đẩy nhu cầu bán dẫn tăng nhanh. Xe điện hiện đại sử dụng lượng chip cao gấp nhiều lần xe truyền thống. Các nhà máy thông minh, robot tự động hóa và thiết bị Internet vạn vật cũng cần lượng lớn vi xử lý để vận hành. Ngay cả đồ gia dụng như tủ lạnh, điều hòa hay máy giặt hiện nay cũng tích hợp nhiều loại chip nhằm tăng khả năng tự động và kết nối. Điều này khiến nhu cầu bán dẫn lan rộng sang mọi lĩnh vực kinh tế hiện đại ngày nay.

Trong khi nhu cầu tăng quá nhanh, nguồn cung chip toàn cầu vẫn gặp nhiều hạn chế. Việc xây dựng một nhà máy sản xuất bán dẫn hiện đại có thể tiêu tốn hàng chục tỷ USD và mất nhiều năm để hoàn thành. Công nghệ sản xuất chip tiên tiến hiện chỉ tập trung trong tay một số ít tập đoàn như TSMC, Samsung hay Intel. Chính điều này khiến thế giới liên tục đối mặt nguy cơ thiếu hụt chip, đặc biệt là chip AI và chip phục vụ trung tâm dữ liệu công nghệ cao trong giai đoạn hiện nay.

Ngành bán dẫn giờ đây trở thành yếu tố chiến lược liên quan trực tiếp tới an ninh quốc gia và sức mạnh công nghệ của các cường quốc. Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Liên minh châu Âu đều đang đầu tư hàng trăm tỷ USD nhằm xây dựng chuỗi cung ứng bán dẫn riêng. Cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc cũng khiến ngành chip trở thành tâm điểm địa chính trị toàn cầu khi cả hai bên đều muốn kiểm soát công nghệ bán dẫn tiên tiến phục vụ AI và quân sự.

Cần sẵn sàng cho cuộc đua bán dẫn toàn cầu

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu tái cấu trúc mạnh mẽ, Việt Nam được đánh giá như một điểm đến đầy tiềm năng của ngành bán dẫn thế giới. Những năm gần đây, hàng loạt tập đoàn công nghệ lớn đã mở rộng đầu tư vào Việt Nam trong lĩnh vực điện tử và bán dẫn. Intel hiện vận hành nhà máy lắp ráp và kiểm thử chip lớn tại TP. HCM. Samsung liên tục tăng đầu tư nghiên cứu và sản xuất điện tử. Nhiều công ty thiết kế chip quốc tế cũng bắt đầu mở rộng hoạt động tại thị trường Việt Nam đầy tiềm năng hiện nay.

Nhiều công ty thiết kế chip quốc tế bắt đầu mở rộng hoạt động tại thị trường Việt Nam.

Đáng chú ý nhất là kế hoạch mở rộng của Amkor Technology tại Bắc Ninh. Doanh nghiệp này đang đề nghị nâng công suất vận hành nhà máy bán dẫn tại KCN Yên Phong II-C lên gần gấp đôi hiện nay. Nếu được phê duyệt, công suất sẽ tăng từ khoảng 675 triệu sản phẩm mỗi năm lên 1,2 tỷ sản phẩm mỗi năm. Đây được xem là tín hiệu rất quan trọng cho thấy các tập đoàn quốc tế đang đánh giá cao tiềm năng của Việt Nam trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu đang tăng trưởng cực nhanh nhờ AI và chuyển đổi số hiện nay.

Theo ông Kenneth Tse, Phó chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Intel Products Vietnam, Việt Nam đang dần trở thành “mắt xích quan trọng” trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu. Mới đây, Intel đã trao tặng thiết bị lắp ráp và kiểm định chip cho các cơ sở đào tạo nhằm giúp sinh viên tiếp cận môi trường thực hành sát với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Điều này sẽ giúp thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo học thuật và sản xuất công nghiệp, đồng thời đẩy nhanh mức độ sẵn sàng của nguồn nhân lực để hiện thực hóa tham vọng phát triển bán dẫn dài hạn của Việt Nam.

Đáng chú ý, ngành bán dẫn trong nước đang ghi nhận tốc độ phát triển khá nhanh. Chỉ trong vòng hai năm, số doanh nghiệp thiết kế vi mạch tại Việt Nam đã tăng từ khoảng 40 lên gần 60 doanh nghiệp. Ở lĩnh vực đóng gói, kiểm thử và sản xuất chip, số lượng doanh nghiệp cũng tăng từ 7 lên 15. Điều này cho thấy hệ sinh thái bán dẫn Việt Nam đang từng bước hình thành rõ nét hơn nhờ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu và nhu cầu chip tăng mạnh dưới tác động của AI.

Để đón đầu xu hướng công nghệ mới, Chính phủ đã ban hành Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050. Mục tiêu đặt ra là đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên, đồng thời xây dựng bốn phòng thí nghiệm bán dẫn quốc gia và 18 phòng thí nghiệm cấp cơ sở phục vụ đào tạo và nghiên cứu. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm tạo nền tảng cho chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn dài hạn của Việt Nam.

Các chuyên gia cho rằng lợi thế của Việt Nam không chỉ nằm ở chi phí cạnh tranh hay vị trí địa lý thuận lợi, mà còn ở khả năng tham gia vào thị trường nhân lực bán dẫn toàn cầu. Đây là ngành công nghiệp có tính quốc tế rất cao, trong khi nhiều nền kinh tế phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ, châu Âu hay Đài Loan đang thiếu hụt kỹ sư bán dẫn nghiêm trọng. Điều đó đồng nghĩa nhân lực được đào tạo tại Việt Nam không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn có cơ hội tham gia chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.

Trong kỷ nguyên AI, chip bán dẫn đã trở thành nền tảng của sức mạnh công nghệ và nền kinh tế số toàn cầu. Doanh thu gần 300 tỷ USD chỉ trong quý đầu năm 2026 cho thấy ngành công nghiệp này đang bước vào thời kỳ tăng trưởng chưa từng có. Đối với Việt Nam, đây là cơ hội thu hút đầu tư, đồng thời là cơ hội lịch sử để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ cao toàn cầu, tạo nền tảng phát triển kinh tế bền vững trong tương lai.