Mở rộng dòng vốn, nâng chất hàng hóa niêm yết trên thị trường chứng khoán

Ông Lê Thành Công Trưởng Bộ phận Phát triển Kinh doanh, Công ty TNHH Quản lý Quỹ KIM Việt Na

Phóng viên: Trong bối cảnh thị trường Việt Nam đang tiệm cận các tiêu chuẩn cao hơn và hướng tới một vị thế mới trong khu vực, theo ông, những yếu tố nền tảng nào đang được củng cố để sẵn sàng cho giai đoạn phát triển ở “nấc thang cao hơn”?

Ông Lê Thành Công: 2025 có thể được xem là năm “bản lề” của thị trường chứng khoán Việt Nam. VN-Index chinh phục các mốc điểm lịch sử; hệ thống KRX vận hành ổn định; cùng thông tin tích cực từ FTSE về nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp đã củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Tuy nhiên, để bước sang nấc thang phát triển cao hơn – theo hướng chiều sâu, bền vững và tiệm cận chuẩn mực quốc tế – thị trường vẫn còn nhiều việc phải tiếp tục hoàn thiện.

Từ góc nhìn của một công ty quản lý quỹ, tôi muốn nhấn mạnh hai yếu tố nền tảng. Thứ nhất là nâng cao chất lượng nhà đầu tư thông qua đào tạo bài bản. Trong 5 năm qua, sự bùng nổ của nhà đầu tư cá nhân rất rõ nét, với 2,6 triệu tài khoản mở mới riêng năm 2025 và dư nợ margin toàn thị trường khoảng 400.000 tỷ đồng. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy sức hấp dẫn của thị trường vốn. Tuy nhiên, nhà đầu tư cá nhân thường dễ bị chi phối bởi tâm lý FOMO và nhạy cảm với biến động ngắn hạn.

Vì vậy, cơ quan quản lý cần có chiến lược giáo dục tài chính dài hạn, giúp nhà đầu tư nhìn nhận chứng khoán như một lớp tài sản thiết yếu trong phân bổ tài sản, tương tự bất động sản, vàng hay tiền gửi.

Tôi đề xuất đưa nội dung quản lý tài chính cá nhân và quản lý đầu tư vào chương trình giáo dục phổ thông như một kỹ năng sống cơ bản. Theo kinh nghiệm từ Sở Giao dịch Chứng khoán Thái Lan (SET), việc áp dụng cơ chế thu phí đào tạo đối với sản phẩm mới là mô hình đáng tham khảo nhằm xã hội hóa nguồn lực cho công tác đào tạo nhà đầu tư.

Thứ hai là củng cố vai trò của nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là quỹ đầu tư nội địa. Trong khi nhà đầu tư cá nhân tăng mạnh về quy mô và thanh khoản, nhà đầu tư tổ chức trong nước lại chưa phát triển tương xứng. Tỷ trọng giao dịch của khối tổ chức nội suy giảm khiến thị trường dễ biến động mạnh theo tâm lý ngắn hạn.

Chúng ta đã thấy điều này trong một số cú sốc bên ngoài. Khi chính quyền Mỹ áp thuế thương mại năm ngoái, VN-Index có thời điểm giảm tới 18%, trong khi nhiều thị trường Đông Nam Á chỉ điều chỉnh dưới 10%. Điều đó phản ánh mức độ “đệm” của dòng vốn tổ chức còn mỏng.

Để phát triển hệ sinh thái nhà đầu tư tổ chức, chính sách cần được tiếp cận theo hướng liên ngành, không chỉ trong phạm vi Luật Chứng khoán mà còn liên quan đến thuế, bất động sản, ngân hàng. Ví dụ, mô hình công ty đầu tư chứng khoán – vốn phổ biến trên toàn cầu – tại Việt Nam hiện áp dụng cơ chế thuế thu nhập doanh nghiệp tương tự doanh nghiệp thông thường. Hay quỹ đầu tư bất động sản hiện bị giới hạn đòn bẩy ở mức 5% và chưa có cơ chế thuế khuyến khích sponsor chuyển giao tài sản vào quỹ. Những rào cản này khiến nhiều cấu trúc đầu tư phổ biến trên thế giới chưa thể phát triển tại Việt Nam.

Phóng viên: Việc linh hoạt hóa tỷ lệ sở hữu nước ngoài được kỳ vọng gia tăng sức hấp dẫn với nhà đầu tư quốc tế. Theo ông, yếu tố này có thể tạo ra thay đổi như thế nào đối với cấu trúc dòng vốn?

Ông Lê Thành Công: Chúng tôi ghi nhận những cải thiện đáng kể về tỷ lệ sở hữu nước ngoài (FOL). Tỷ lệ FOL hiệu dụng trên HOSE năm 2025 đã tăng lên 44,64% so với mức 41,71% trước đó. Đây là kết quả của sự chủ động từ phía doanh nghiệp niêm yết cũng như định hướng tích cực từ cơ quan quản lý.

Room nước ngoài được mở rộng không chỉ giúp gia tăng dòng vốn thụ động khi nâng hạng, mà quan trọng hơn, tạo điều kiện cho nhà đầu tư chiến lược tham gia sâu hơn vào cấu trúc sở hữu và quản trị doanh nghiệp. Khi tỷ lệ sở hữu cao hơn, nhà đầu tư nước ngoài có thể đóng vai trò tích cực hơn trong quản trị, nâng chuẩn mực minh bạch và hiệu quả vận hành doanh nghiệp.

Phóng viên: Khi thị trường tiến gần mục tiêu nâng hạng, vai trò của quỹ nội địa và kênh chứng chỉ quỹ sẽ thay đổi như thế nào?

Ông Lê Thành Công: Quá trình nâng hạng được kỳ vọng sẽ tạo cú hích đáng kể đối với dòng vốn đầu tư gián tiếp, đặc biệt là dòng vốn thụ động theo các bộ chỉ số. Tuy nhiên, để thị trường phát triển bền vững, nguồn lực cốt lõi vẫn phải đến từ nhà đầu tư tổ chức trong nước và các quỹ đầu tư dài hạn.

Tôi tin rằng vai trò của các quỹ nội địa sẽ ngày càng trở nên quan trọng, không chỉ ở việc tạo nền tảng dòng vốn ổn định cho thị trường, mà còn góp phần giảm thiểu biến động do tâm lý ngắn hạn và nâng cao chuẩn mực quản trị doanh nghiệp thông qua vai trò của một cổ đông chuyên nghiệp, có trách nhiệm.

Về phía KIM Việt Nam, chúng tôi đang chủ động chuẩn bị các sản phẩm đầu tư mới, phù hợp với bối cảnh nâng hạng cũng như xu hướng mở rộng và phát triển của thị trường trong giai đoạn tới.

Phóng viên: Để đón dòng vốn khi nâng hạng, thị trường cần chuẩn bị “hàng hóa” ra sao? Ông đánh giá thế nào về tiềm năng thu hút doanh nghiệp FDI hoặc doanh nghiệp quy mô lớn lên niêm yết?

Ông Lê Thành Công: Chúng tôi cho rằng thị trường đang bước vào “làn sóng IPO thứ ba”, sau hai giai đoạn 2006–2008 và 2015–2018. Làn sóng này có hai điểm khác biệt đáng chú ý.

Thứ nhất là cải cách thủ tục. Nghị định số 245/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã rút ngắn thời gian từ IPO đến niêm yết xuống còn khoảng 30 ngày, so với 3–6 tháng trước đây. Điều này giảm đáng kể rủi ro thị trường cho nhà đầu tư tham gia IPO. Theo thống kê của KIM Việt Nam, tổng giá trị phát hành của 6 thương vụ IPO trong năm 2025 đạt khoảng 44.000 tỷ đồng – gấp 48 lần năm 2024.

Thứ hai là xu hướng khuyến khích doanh nghiệp FDI niêm yết. Đây là điểm mới mang tính chiến lược. Doanh nghiệp FDI thường có quy mô lớn, chuẩn mực quản trị cao và hệ thống vận hành toàn cầu – những yếu tố giúp nâng chất lượng “hàng hóa” trên thị trường. Thực tế, giai đoạn 2024–2025 đã chứng kiến Hyundai và LG IPO thành công tại Ấn Độ với quy mô lớn (gần 5 tỷ USD) và mức độ đăng ký mua vượt trội.

Bên cạnh các doanh nghiệp FDI, sức hấp dẫn của thị trường IPO tại Việt Nam vẫn sẽ đến từ các doanh nghiệp nội địa và quá trình thoái vốn của doanh nghiệp nhà nước. Với những thông tin gần đây chúng tôi nhận được, sẽ có nhiều doanh nghiệp có nền tảng cơ bản tốt, hoạt động trong các lĩnh vực như truyền thông, phân phối, tín dụng tiêu dùng… đang có kế hoạch IPO trong 2 năm tới. Điều này hứa hẹn cải thiện cả về chiều rộng và chiều sâu cho thị trường. KIM Việt Nam đang chủ động chuẩn bị các sản phẩm đầu tư để đón đầu cơ hội này.

Phóng viên: Nhân dịp Xuân mới, ông có muốn gửi thông điệp gì tới nhà đầu tư?

Ông Lê Thành Công: Năm mới 2026 theo âm lịch là năm Bính Ngọ. Tôi mong thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ “mã đáo thành công”. Chúc các nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư cá nhân, luôn bền bỉ và kiên trì, bởi “đường dài mới biết ngựa hay”.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!