Chuyện về 1 triệu tấn dầu thô đầu tiên

Nhân 45 năm Ngày ký kết hiệp định thành lập Liên doanh Vietsovpetro (19/6/1981 - 19/6/2026), 40 năm Việt Nam khai thác tấn dầu thô đầu tiên, ông Lê Văn Hùng, nguyên Vụ phó Vụ Hợp tác Quốc tế Tổng cục Dầu khí, nguyên Trưởng ban Thương mại - Dịch vụ Petrovietnam, đã chia sẻ với Tạp chí Năng lượng Mới về hành trình khai thác, xuất bán tấn dầu thô đầu tiên và những dấu mốc đặc biệt của ngành dầu khí Việt Nam.

Ông Lê Văn Hùng, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Quan hệ Quốc tế, Trưởng ban Thương mại Dịch vụ Petrovietnam

PV: Thưa ông, xin ông cho biết bối cảnh Petrovietnam khai thác và xuất bán những tấn dầu thô đầu tiên?

Ông Lê Văn Hùng: Nói đến câu chuyện khai thác và xuất bán những tấn dầu thô đầu tiên của Việt Nam là nói đến Liên doanh Vietsovpetro. Vì vậy, chúng ta cần nhìn lại bối cảnh ra đời của liên doanh này.

Cuối thập niên 70 của thế kỷ XX, ngành dầu khí Việt Nam mới chỉ phát hiện được một số mỏ khí nhỏ ở miền Bắc, chỉ phục vụ cho nhu cầu địa phương. Trong khi đó, đất nước sau chiến tranh gặp vô vàn khó khăn, lại chịu cảnh cấm vận nên việc thu hút các công ty dầu khí quốc tế vào hợp tác gần như bế tắc.

Trước tình hình đó, lãnh đạo Tổng cục Dầu khí Việt Nam, đứng đầu là Bộ trưởng Đinh Đức Thiện, đã đề xuất mời Liên Xô hợp tác thăm dò, khai thác dầu khí trên thềm lục địa Việt Nam. Đề xuất này nhanh chóng nhận được sự đồng thuận từ lãnh đạo hai nước.

Ngày 3/7/1980, Việt Nam và Liên Xô ký nghị định thư hợp tác dầu khí. Sau đó, Liên Xô cử đoàn chuyên gia sang khảo sát, xây dựng luận chứng kinh tế - kỹ thuật cho hoạt động tìm kiếm, khai thác dầu khí tại Việt Nam.

Đến cuối năm 1981, hai nước ký Hiệp định liên Chính phủ thành lập Liên doanh Vietsovpetro. Theo thỏa thuận, hai bên cùng góp vốn theo tỷ lệ 50/50. Tuy nhiên, trong bối cảnh ngân sách Việt Nam rất khó khăn, phía Liên Xô đã hỗ trợ phần lớn về thiết bị, công nghệ, chuyên gia và ngoại tệ; Liên Xô đã đưa sang Việt Nam nhiều thiết bị hiện đại thời điểm đó như tàu khoan bán chìm Mikhail Mirchink, hệ thống giàn khoan, chân đế và thiết bị khai thác. Đây chính là nền tảng quan trọng để hình thành ngành công nghiệp dầu khí ngoài khơi của Việt Nam.

Nhờ sự chuẩn bị kỹ lưỡng đó, ngày 24/5/1984, giếng khoan BH-5 tại mỏ Bạch Hổ đã cho dòng dầu công nghiệp lớn, khẳng định tiềm năng thương mại của dầu khí Việt Nam. Đến ngày 26/6/1986, Vietsovpetro chính thức khai thác dòng dầu đầu tiên tại mỏ Bạch Hổ. Bước ngoặt tiếp theo diễn ra vào năm 1988, việc phát hiện dầu trong tầng đá móng đã mở ra hướng đi mới cho ngành dầu khí và gây tiếng vang lớn trên thế giới.

Chỉ trong hơn 2 năm khai thác kể từ dòng dầu đầu tiên, Vietsovpetro đã đạt mốc 1 triệu tấn dầu (29/12/1988), chính thức đưa Việt Nam trở thành quốc gia có tên trên bản đồ dầu khí thế giới.

PV: Ông và thế hệ người dầu khí đầu tiên có cảm xúc như thế nào khi xuất bán những tấn dầu đầu tiên? Việc thương mại dầu thô khi đó được triển khai ra sao?

Ông Lê Văn Hùng: Khi tìm thấy và khai thác được dầu, cả nước đều rất vui mừng. Với những người làm dầu khí, đó là niềm tự hào rất lớn vì đã góp phần hiện thực hóa mong muốn xây dựng ngành dầu khí mà Bác Hồ và lãnh đạo Đảng, Nhà nước từng kỳ vọng.

Về công tác xuất bán dầu thô, tôi còn nhớ khi đó chúng ta đã có một tàu chứa dầu 150 nghìn tấn. Các đối tác nước ngoài sẽ đưa tàu đến nhận dầu theo hợp đồng. Ban đầu, việc xuất bán dầu thô do Công ty Petechim thực hiện. Tổng cục Dầu khí chủ yếu tham gia giám sát hợp đồng và hỗ trợ xúc tiến thương mại với các đối tác quốc tế.

Ký kết hiệp định thành lập Liên doanh Vietsovpetro ngày 19/6/1981

Dầu thô của Việt Nam khi đó được đánh giá là dầu ngọt, nhẹ, ít lưu huỳnh, chất lượng tốt nên nhanh chóng được thị trường đón nhận. Các khách hàng lớn gồm Nhật Bản, Singapore và Trung Quốc. Một số lô dầu đầu tiên xuất sang Nhật Bản được sử dụng trực tiếp cho các nhà máy điện.

Nguồn ngoại tệ thu được từ xuất khẩu dầu thô có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam lúc bấy giờ.

Tuy nhiên, điều đáng nhớ nhất là câu chuyện “hạt gạo cắn đôi” giữa Việt Nam và Liên Xô. Cuối những năm 80, cả hai nước đều gặp rất nhiều khó khăn về kinh tế và ngoại tệ. Dù vậy, thay vì chia lợi nhuận từ 1 triệu tấn dầu đầu tiên, hai bên thống nhất tiếp tục tái đầu tư cho Vietsovpetro để mở rộng hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí.

Đó không chỉ là quyết định kinh tế, mà còn thể hiện tinh thần đồng cam cộng khổ và tình hữu nghị đặc biệt giữa hai quốc gia trong giai đoạn đầy khó khăn.

PV: Sau khi Việt Nam có tên trên bản đồ dầu khí thế giới, các đối tác quốc tế đã tìm đến Việt Nam như thế nào?

Ông Lê Văn Hùng: Thành công của Vietsovpetro đã tạo ra bước ngoặt lớn cho ngành dầu khí Việt Nam. Thời điểm đó, Liên Xô gặp khó khăn về kinh tế nên không thể tiếp tục mở rộng đầu tư như trước. Việt Nam vì thế chủ động điều chỉnh cơ chế hợp tác, mở rộng thu hút các công ty dầu khí quốc tế tham gia thăm dò, khai thác tại thềm lục địa Việt Nam.

Chúng ta triển khai đấu thầu quốc tế, bán quyền tiếp cận tài liệu dầu khí và ký các hợp đồng phân chia sản phẩm (PSC). Hàng loạt tập đoàn dầu khí lớn trên thế giới như Total, BP, Shell… đã đến Việt Nam tìm kiếm cơ hội hợp tác.

Giai đoạn này, Petrovietnam không chỉ thu hút được nguồn ngoại tệ đáng kể, còn từng bước xây dựng uy tín trên thị trường dầu khí quốc tế.

Quan trọng hơn, thành công của ngành dầu khí cho thấy Việt Nam là đối tác có trách nhiệm, biết giữ gìn cam kết và luôn trân trọng tình nghĩa với các nước bạn bè truyền thống, đặc biệt là Liên Xô trước đây và Liên bang Nga sau này.

Với nhiều thế hệ người dầu khí, 1 triệu tấn dầu đầu tiên không chỉ là dấu mốc kinh tế, mà còn là ký ức về những năm tháng Việt Nam và Liên Xô cùng chia sẻ khó khăn để đặt nền móng cho ngành dầu khí hôm nay.

PV: Xin cảm ơn ông!

Thành Công