TS Huỳnh Minh Thuận: Hành trình từ lọc hóa dầu đến nông nghiệp xanh

Cơ duyên đến với Petrovietnam

TS Huỳnh Minh Thuận sinh năm 1981 tại Bình Định - vùng đất giàu truyền thống hiếu học và tinh thần vượt khó. Niềm quan tâm đến ngành dầu khí của anh bắt đầu từ những năm học phổ thông, khi Dự án Nhà máy Lọc dầu Dung Quất được triển khai và trở thành tâm điểm chú ý của cả nước. Với một người con miền Trung, công trình trọng điểm quốc gia này không chỉ khơi dậy sự tò mò về dầu khí, hóa dầu và công nghệ lọc dầu, mà còn nuôi dưỡng khát vọng được đóng góp cho một ngành công nghiệp mới của đất nước.

Từ đó, anh lựa chọn theo học ngành Công nghệ hữu cơ - Hóa dầu tại Đại học Bách khoa Hà Nội - một trong những cơ sở đào tạo kỹ thuật hàng đầu Việt Nam thời điểm bấy giờ.

Quyết định ra Hà Nội học tập khi ấy khá đặc biệt, bởi anh là học sinh duy nhất của Trường THPT Tuy Phước II đăng ký thi vào Đại học Bách khoa Hà Nội, trong khi phần lớn bạn bè lựa chọn các trường ở miền Trung hoặc miền Nam. Bên cạnh niềm yêu thích môi trường kỹ thuật giàu truyền thống, anh cũng muốn có cơ hội gắn bó nhiều hơn với quê ngoại ở Hải Dương - nơi mẹ anh sinh ra và lớn lên.

Sau khi tốt nghiệp loại Giỏi năm 2004, anh được giới thiệu về công tác tại Phòng Dự án của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Chế biến Dầu khí (PVPro) - đơn vị nghiên cứu chuyên sâu trong lĩnh vực lọc hóa dầu, thuộc Viện Dầu khí Việt Nam (VPI). Đây là dấu mốc quan trọng đưa anh đến với con đường nghiên cứu khoa học và gắn bó với ngành dầu khí Việt Nam cho đến hôm nay.

Kiên trì trên hành trình khoa học

Theo TS Huỳnh Minh Thuận, làm khoa học đòi hỏi sự nghiêm túc, trách nhiệm và trung thực với chính mình. Trong lĩnh vực dầu khí - nơi mọi tính toán đều liên quan trực tiếp đến an toàn vận hành, hiệu quả kinh tế và môi trường - chỉ một đánh giá thiếu đầy đủ cũng có thể dẫn đến hệ quả lớn.

Từ hơn 20 năm làm nghề, anh cho rằng có 4 yếu tố cốt lõi mà một nhà khoa học dầu khí cần liên tục rèn luyện.

Đầu tiên là tinh thần học hỏi không ngừng. Nếu trước đây nghiên cứu chủ yếu tập trung vào lọc hóa dầu, xúc tác và tối ưu vận hành, thì hiện nay ngành năng lượng đã mở rộng sang hydrogen xanh, ammonia xanh, CCUS, vật liệu nano, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Theo anh, nếu không cập nhật liên tục, ngay cả người có nền tảng chuyên môn tốt cũng dễ tụt lại phía sau.

Thứ hai là khả năng kết nối lý thuyết với thực tiễn. Có những nghiên cứu rất sâu về mặt học thuật nhưng gặp khó khăn khi triển khai trong vận hành thực tế. Ngược lại, nhiều kỹ sư vận hành giàu kinh nghiệm nhưng chưa lý giải đầy đủ bản chất khoa học của vấn đề. Một nhà khoa học giỏi cần dung hòa được cả hai yếu tố này.

TS Huỳnh Minh Thuận cho biết anh may mắn có cơ hội làm việc tại Leibniz Institute for Catalysis (LIKAT) - một trong những viện nghiên cứu hàng đầu châu Âu về xúc tác và công nghệ hóa học. Anh cũng từng làm kỹ sư công nghệ tại Nhà máy Lọc dầu PCK (Đức), nơi các bài toán nghiên cứu gắn trực tiếp với áp suất, nhiệt độ, tiêu thụ năng lượng, an toàn vận hành và hiệu quả sản xuất. Những trải nghiệm này giúp anh nhận ra rằng, khoa học và thực tiễn luôn phải song hành.

Yếu tố thứ ba là sự kiên trì trước thất bại. Trong hơn 20 năm nghiên cứu, anh và các đồng nghiệp đã thử nghiệm hàng nghìn mẫu vật liệu và nhiều hướng công nghệ khác nhau, nhưng không phải hướng đi nào cũng thành công. Có những nghiên cứu phải điều chỉnh nhiều lần mới tìm được giải pháp phù hợp. Theo anh, mỗi thất bại đều mang lại bài học quý giá, giúp người nghiên cứu hiểu sâu hơn về giới hạn công nghệ và bản chất vấn đề.

Điều cuối cùng là tinh thần theo đuổi vấn đề đến cùng. Anh thường chia sẻ với các đồng nghiệp trẻ rằng, làm khoa học giống như một hành trình đường dài, muốn đi xa phải biết đồng hành cùng nhau và kiên trì đưa nghiên cứu từ phòng thí nghiệm đến ứng dụng thực tế. Với anh, khoa học công nghệ Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra những giá trị mang tầm quốc tế nếu được đầu tư bài bản và theo đuổi lâu dài.

Khi khoa học mở ra những hướng đi mới

Một trong những dấu ấn đáng nhớ trong sự nghiệp nghiên cứu của TS Huỳnh Minh Thuận là việc ứng dụng công nghệ vật liệu và hóa học vào phát triển phân bón tan chậm phục vụ nông nghiệp xanh.

Giai đoạn 2020-2024, VPI đã nghiên cứu thành công sản phẩm phân bón thông minh tan chậm có kiểm soát và được Cơ quan Sáng chế và Nhãn hiệu Mỹ (USPTO) cấp bằng sáng chế với tên gọi “Smart fertilizers and method of manufacturing and using the same”. Công nghệ này sử dụng lớp phủ nanocarbon siêu mỏng trên các loại phân như urê, DAP, kali và NPK nhằm kiểm soát tốc độ giải phóng dinh dưỡng phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của cây trồng.

So với phân bón truyền thống dễ thất thoát do bay hơi hoặc rửa trôi, phân bón tan chậm giúp nâng cao hiệu quả sử dụng, giảm lượng phân bón cần dùng và hạn chế ô nhiễm đất, nguồn nước. Đây được xem là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển nông nghiệp xanh và bền vững.

Theo TS Huỳnh Minh Thuận, thành công này cho thấy tính liên ngành ngày càng rõ nét của khoa học công nghệ hiện đại, khi tri thức trong lĩnh vực hóa học, xúc tác và vật liệu nano hoàn toàn có thể tạo ra giá trị mới cho nông nghiệp.

Điều đặc biệt là quá trình triển khai nghiên cứu diễn ra đúng thời điểm đại dịch Covid-19 bùng phát. Việc đi lại, thử nghiệm và đánh giá sản phẩm gặp rất nhiều khó khăn. Nhóm nghiên cứu phải làm việc theo mô hình “3 tại chỗ”, vừa nghiên cứu, vừa thử nghiệm, vừa tìm cách gửi mẫu đánh giá trong điều kiện hạn chế. Có thời điểm nhóm nghiên cứu làm việc đến khuya để kịp tiến độ thử nghiệm thực tế. Theo anh, chính giai đoạn nhiều áp lực ấy lại giúp các thành viên thêm gắn bó và củng cố tinh thần đồng hành trong nghiên cứu khoa học.

Kỳ vọng và trách nhiệm

Khi chia sẻ về kỳ vọng của lãnh đạo Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đối với đội ngũ nghiên cứu khoa học, TS Huỳnh Minh Thuận cho rằng, trách nhiệm của các nhà khoa học không chỉ dừng ở việc phục vụ sản xuất, mà còn phải góp phần kiến tạo lợi thế công nghệ, nâng cao năng lực tự chủ và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Trong gần nửa thế kỷ, VPI đã tham gia nghiên cứu và cung cấp giải pháp khoa học - công nghệ cho toàn bộ chuỗi giá trị công nghiệp - năng lượng, từ tìm kiếm, thăm dò, khai thác, chế biến dầu khí đến công nghiệp khí, điện và các lĩnh vực năng lượng mới. Không chỉ phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh của Petrovietnam, VPI còn tham gia tư vấn chiến lược phát triển ngành năng lượng trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu.

Điều TS Huỳnh Minh Thuận trân trọng nhất ở VPI là truyền thống làm khoa học nghiêm túc, bền bỉ và luôn hướng đến giá trị thực chất cho Tập đoàn và đất nước. Anh đánh giá cao tinh thần chia sẻ, kế thừa giữa các thế hệ cán bộ nghiên cứu - nơi những người đi trước luôn sẵn sàng hỗ trợ lớp trẻ về chuyên môn, phương pháp nghiên cứu và tác phong làm việc.

Trong bối cảnh ngành năng lượng toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng với yêu cầu giảm phát thải carbon và phát triển bền vững, TS Huỳnh Minh Thuận cho biết, VPI đang mở rộng nghiên cứu sang các lĩnh vực như hydrogen xanh, ammonia xanh, CCUS, vật liệu tiên tiến, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Theo anh, đây không phải là sự thay đổi mang tính xu hướng nhất thời, mà là bước chuẩn bị cần thiết cho những bài toán năng lượng của tương lai.

Gửi gắm tới thế hệ trẻ, anh chia sẻ: “Hãy đi đủ xa để hiểu thế giới rộng lớn như thế nào và đủ bản lĩnh để quay trở về, bởi những điều học được ở bên ngoài chỉ thực sự có ý nghĩa khi được dùng để giải quyết các bài toán của chính đất nước mình”.

Thành Công