Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Phạm Đình Toản: Nghị quyết 79 mở ra không gian mới cho DNNN

Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước vừa được ban hành được xem là bước hoàn thiện quan trọng về tư duy và thể chế, nhằm tái định vị vai trò của kinh tế nhà nước trong mô hình tăng trưởng và cấu trúc nền kinh tế giai đoạn tới. Nghị quyết tiếp tục khẳng định kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, nhưng theo hướng “dẫn dắt, tiên phong”. DNNN cần tập trung vào các lĩnh vực then chốt, chiến lược (công nghiệp nền tảng, công nghệ cao, kết cấu hạ tầng quan trọng) thay vì dàn trải. Trong đó, các doanh nghiệp nhà nước trụ cột như Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel)... được kỳ vọng không chỉ duy trì vai trò “lực kéo” mà còn mở thêm không gian đầu tư và đổi mới công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng mới, LNG, chuyển dịch năng lượng và hạ tầng chiến lược.

Nghị quyết được đánh giá có nhiều điểm mới về thể chế, phân cấp - phân quyền và chuẩn mực quản trị, tác động trực tiếp đến năng lực triển khai dự án, thu hút vốn và tăng tính cạnh tranh của DNNN trong bối cảnh hội nhập sâu. Từ góc nhìn chính sách đến triển khai thực tiễn, câu chuyện đặt ra là làm thế nào để biến chủ trương thành hành động và đâu là việc cần làm ngay trong giai đoạn 2026-2027. PetroTimes đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Đình Toản - Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội xung quanh những tác động của Nghị quyết 79, cũng như kỳ vọng đối với Petrovietnam và các DNNN chủ lực.

Ông Phạm Đình Toản - Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội.

PV:Thưa ông, Nghị quyết 79 vừa được ban hành mở ra kỳ vọng gì mới cho DNNN, nhất là trong các lĩnh vực nền tảng như năng lượng và hạ tầng?

Ông Phạm Đình Toản: Trong bối cảnh mô hình tăng trưởng đang chuyển sang nhiều hơn vào đổi mới sáng tạo, công nghệ và năng suất, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 79 đã mở ra không gian mới về vai trò kinh tế nhà nước và các tập đoàn, tổng công ty nhà nước trong các ngành nền tảng. Nghị quyết này có thể được xem là bước tái định vị để DNNN từ chỗ “giữ vai” sang “làm lực kéo” cho các lĩnh vực chiến lược như năng lượng, hạ tầng, kinh tế số, công nghiệp hóa mới, cũng như góp phần vào bảo đảm an ninh năng lượng - an ninh kinh tế trong bối cảnh rủi ro địa kinh tế gia tăng.

Nghị quyết 79 mở kỳ vọng ở ba tầng. Tầng thứ nhất là thể chế, với phân cấp - phân quyền mạnh hơn và chuẩn quản trị theo hướng thị trường, nhằm tháo gỡ các nút thắt về phê duyệt đầu tư, hợp tác quốc tế, đổi mới công nghệ và huy động vốn. Tầng thứ hai là nhiệm vụ chiến lược, khi DNNN không chỉ được nhìn như chủ thể kinh doanh mà còn là lực lượng bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh kinh tế và khả năng chống chịu trước biến động địa kinh tế. Tầng thứ ba là lan tỏa thị trường, khi DNNN được kỳ vọng đóng vai trò “lực kéo” trong các lĩnh vực có rào cản kỹ thuật và vốn lớn như LNG - điện khí, năng lượng, hạ tầng số hay công nghiệp hóa mới, qua đó dẫn dắt khu vực tư nhân và FDI tham gia theo chuỗi.

Về thời điểm, Nghị quyết 79 phản ánh ba động lực: chuyển dịch năng lượng toàn cầu, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và yêu cầu củng cố an ninh năng lượng trong dài hạn. Đó đều là các lĩnh vực đòi hỏi vốn lớn, chu kỳ dài và rủi ro cao - những đặc tính mà chỉ một số tập đoàn nhà nước có thể đảm nhận và tạo thị trường cho tư nhân bước vào sau.

Cuối cùng, Nghị quyết 79 không chỉ mở kỳ vọng mà còn đặt ra yêu cầu rõ ràng: DNNN phải nâng hiệu quả, cạnh tranh và quản trị theo tư duy thị trường. Nếu tận dụng tốt dư địa thể chế mới, các tập đoàn trụ cột - đặc biệt là trong ngành năng lượng có thể trở thành nền tảng để Việt Nam bước sang chu kỳ phát triển mới, vừa tăng trưởng, vừa chống chịu, vừa chuyển đổi xanh.

PV: Vậy theo ông, điểm mới lớn nhất của Nghị quyết 79 trong việc tháo gỡ thể chế, phân cấp - phân quyền và nâng chuẩn quản trị doanh nghiệp nhà nước là gì?

Ông Phạm Đình Toản: Theo tôi, điểm mới lớn nhất của Nghị quyết 79 là thay đổi cách tiếp cận thể chế đối với DNNN: từ tư duy “quản lý - kiểm soát” sang “trao quyền - tạo năng lực - gắn trách nhiệm”. Đây là chuyển dịch cần thiết sau nhiều năm doanh nghiệp nhà nước mắc kẹt giữa yêu cầu vận hành theo thị trường nhưng lại chịu ràng buộc bởi cơ chế hành chính, khiến quyết định chậm, mất cơ hội đầu tư và khó cạnh tranh trong bối cảnh chu kỳ thị trường thay đổi nhanh hơn.

Nghị quyết 79 thể hiện bước đột phá ở ba điểm. Thứ nhất là phân cấp - phân quyền đi kèm trách nhiệm người đứng đầu. Doanh nghiệp được trao quyền rõ hơn trong quyết định đầu tư, hợp tác quốc tế, đổi mới công nghệ hay tổ chức sản xuất, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào phê duyệt của bộ, ngành. Điều này giúp rút ngắn thời gian và giảm chi phí cơ hội, đặc biệt quan trọng với các lĩnh vực như LNG - điện khí, năng lượng hay công nghiệp nền tảng.

Thứ hai là nâng chuẩn quản trị theo nguyên tắc thị trường. Nghị quyết yêu cầu tách bạch quản trị - điều hành, đánh giá hiệu quả theo KPI, áp dụng chuẩn mực quốc tế và minh bạch hóa quá trình ra quyết định. Khi quản trị tốt hơn, DNNN có thể thu hút vốn tư nhân và quốc tế, thay vì chỉ dựa vào vốn nhà nước.

Thứ ba là chọn lọc lĩnh vực: DNNN được định vị làm những ngành mang tính chiến lược và rào cản cao - nơi thị trường khó đảm nhận - thay vì dàn trải sang các mảng tư nhân làm tốt hơn. Điều này tránh méo mó thị trường và nâng hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.

Ở tầng triển khai, Nghị quyết 79 không chỉ sửa văn bản mà “chạm” vào cơ chế vận hành và trách nhiệm thực thi - yếu tố then chốt để biến chủ trương thành dự án. Nếu được luật hóa tốt trong Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật 68/2025/QH15) và hệ thống văn bản dưới luật, các tập đoàn như Petrovietnam, EVN, TKV hay Viettel... sẽ có “không gian” mới để mở rộng đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn. Đây là nền tảng quan trọng khi Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển dịch năng lượng, tái công nghiệp hóa và củng cố an ninh kinh tế.

PV: Thưa ông, với các tập đoàn trụ cột như Petrovietnam, Nghị quyết 79 đã mở thêm không gian chính sách hay dư địa đầu tư trong các lĩnh vực năng lượng - LNG - chuyển dịch năng lượng ra sao?

Ông Phạm Đình Toản: Với các tập đoàn trụ cột như Petrovietnam, có thể nói Nghị quyết 79 đã mở ra một không gian chính sách rộng hơn, rõ hơn và thực chất hơn trong các lĩnh vực năng lượng truyền thống lẫn chuyển dịch năng lượng. Điểm đáng chú ý đầu tiên là cách Nghị quyết 79 tiếp cận doanh nghiệp nhà nước không chỉ như “công cụ” điều tiết mà như “động lực tăng trưởng” - tức là được trao dư địa để chủ động đầu tư, mở rộng và dẫn dắt thị trường, đặc biệt là trong các ngành có tính hệ thống như dầu khí, điện LNG, hạ tầng khí và năng lượng tái tạo ngoài khơi.

Thứ hai, Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu tháo gỡ thể chế, cải cách thủ tục và phân cấp - phân quyền. Đây là nút thắt lâu năm với các dự án năng lượng quy mô lớn. Với LNG, điện khí hay chuỗi cung ứng hydrogen - ammonia trong tương lai, tốc độ quyết định có ý nghĩa chiến lược. Khi trao quyền nhanh hơn cho các tập đoàn trụ cột, Nhà nước không chỉ giảm chi phí cơ hội mà còn tạo lực cạnh tranh với khu vực tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài trong bối cảnh thị trường đang chuyển dịch rất nhanh.

Thứ ba, Nghị quyết 79 cho phép mở rộng phạm vi đầu tư ở các “vùng mới” của chuyển dịch năng lượng, từ điện gió ngoài khơi, hạ tầng cảng - khí, lưu trữ năng lượng đến tín chỉ carbon và tài chính xanh. Từ lâu, các tập đoàn như Petrovietnam đều nhận thức rõ xu hướng này nhưng thiếu hành lang pháp lý lẫn cơ chế thử nghiệm. Hiện nay, dư địa chính sách đã rộng hơn để các tập đoàn “dám nghĩ - dám làm”.

Cuối cùng, quan trọng hơn cả là tầm nhìn dài hạn. Trong lĩnh vực năng lượng, thời điểm luôn quyết định, doanh nghiệp nào đi trước sẽ định hình cuộc chơi và nắm được lợi thế trong chuỗi giá trị. Vì vậy, Nghị quyết 79 không chỉ tháo gỡ những vướng mắc hiện tại mà còn tạo “khung chiến lược” để Petrovietnam củng cố vị thế trụ cột về an ninh năng lượng và dẫn dắt chuyển dịch năng lượng theo hướng thị trường hơn và bền vững hơn.

Petrovietnam được kỳ vọng tiếp tục “dẫn dắt, tiên phong” chuyển dịch năng lượng trong giai đoạn tới.

PV: Nghị quyết 79 kỳ vọng Petrovietnam đóng vai trò gì trong bảo đảm an ninh năng lượng và dẫn dắt chuyển đổi năng lượng quốc gia, thưa ông?

Ông Phạm Đình Toản: Theo tôi, Nghị quyết 79 kỳ vọng Petrovietnam đảm nhiệm đồng thời hai “vai trò chiến lược” trên không gian năng lượng quốc gia, gồm bảo đảm an ninh năng lượng trong ngắn - trung hạn và dẫn dắt chuyển đổi năng lượng trong trung - dài hạn.

Ở vai trò thứ nhất, Petrovietnam vẫn là “trụ”, bởi dầu khí tiếp tục là nguồn cung chủ lực cho điện, giao thông, công nghiệp và an ninh năng lượng nói chung. Khai thác khí - dầu nội địa, nhập khẩu LNG, vận hành lọc - hóa dầu, cung ứng xăng dầu, phân đạm... là chuỗi “mắt xích” mà không doanh nghiệp nào trong nước có thể thay thế ngay. Nghị quyết 79 nhìn nhận đúng thực tế này: chuyển đổi năng lượng không thể đánh đổi bằng rủi ro thiếu điện - thiếu nhiên liệu hay đứt gãy chuỗi cung ứng. Nói cách khác, Petrovietnam là “tấm đệm an toàn” để quá trình chuyển đổi diễn ra trật tự và có kiểm soát.

Ở vai trò thứ hai, Nghị quyết 79 đặt kỳ vọng “dẫn dắt chuyển đổi”, tức là không chỉ theo sau mà còn mở đường. Điều này thể hiện ở các không gian mới như LNG - điện khí, hạ tầng khí - cảng - vận chuyển, lưu trữ năng lượng, điện gió ngoài khơi, ammonia - hydrogen xanh, tín chỉ carbon và tài chính xanh. Các mảng này đòi hỏi chuỗi đầu tư lớn dài hạn - rủi ro cao, khó hấp dẫn tư nhân nếu không có “người mở đường”. Với Nghị quyết 79, Petrovietnam được trao nhiều dư địa hơn để thử nghiệm mô hình mới, hợp tác quốc tế, tham gia thí điểm cơ chế mới và hình thành chuỗi giá trị mới cho điện sạch và nhiên liệu xanh.

Điểm quan trọng là an ninh năng lượng và chuyển dịch năng lượng không đối lập. Chúng cần được “ghép cặp” theo lộ trình phù hợp với điều kiện Việt Nam. Petrovietnam là một trong số ít thực thể có đủ năng lực tài chính, công nghệ, quản trị và kinh nghiệm để làm cầu nối giữa hai “pha” đó. Đây chính là kỳ vọng lớn nhất mà Nghị quyết 79 gửi gắm.

PV: Theo ông, để hiện thực hóa Nghị quyết 79 trong giai đoạn 2026-2027, việc phải làm ngay để biến chủ trương thành năng lực triển khai và dự án cụ thể là gì?

Ông Phạm Đình Toản: Theo tôi, để hiện thực hóa Nghị quyết 79 trong giai đoạn 2026-2027, điều quan trọng nhất là chuyển chủ trương thành cơ chế thực thi và chuyển cơ chế thành năng lực triển khai dự án. Có ba nhóm việc cần làm ngay:

Thứ nhất là tháo gỡ thể chế và thủ tục. Các dự án năng lượng, hạ tầng khí hay chuyển đổi năng lượng thường bị “chậm” không phải vì thiếu vốn hay thiếu nhu cầu, mà vì thiếu cơ chế - thiếu phê duyệt - thiếu phối hợp liên ngành. Giai đoạn 2026-2027 phải là lúc “giảm ma sát” thể chế: đẩy nhanh phân cấp - phân quyền, rút ngắn phê duyệt đầu tư, cấp phép môi trường - đất đai - điện lực, đồng thời triển khai các cơ chế thí điểm cho LNG, điện khí, điện gió ngoài khơi, lưu trữ năng lượng và tín chỉ carbon. Nếu không xử lý được tầng thủ tục, Nghị quyết 79 rất dễ nằm trên giấy.

Thứ hai là chuẩn bị năng lực đầu tư và quản trị dự án. Với các tập đoàn như Petrovietnam, TKV, EVN... ý nghĩa của Nghị quyết 79 là có thể mở rộng không gian đầu tư, nhưng để làm được thì phải chuẩn bị năng lực tài chính, đấu thầu, mua bán - sáp nhập (M&A), quản trị rủi ro, hợp tác quốc tế và quản trị carbon. Các lĩnh vực như LNG, hydrogen hay điện gió ngoài khơi cần năng lực hoàn toàn khác so với dầu khí truyền thống. Năng lực mới phải được chuẩn bị sớm.

Thứ ba là phân bổ nguồn lực theo chuỗi giá trị. Chuyển đổi năng lượng sẽ không thành công nếu chỉ làm một “mắt xích”. Ví dụ, điện khí LNG cần hạ tầng cảng - kho - khí - truyền tải - thị trường điện; điện gió ngoài khơi cần khảo sát biển, quy hoạch không gian biển, đấu nối, tài trợ xanh và bảo lãnh rủi ro. Nghị quyết 79 chỉ phát huy tác dụng nếu các chuỗi này được “xây thành hệ sinh thái”, chứ không làm theo kiểu manh mún.

Tóm lại, Nghị quyết 79 đã mở “đầu chính sách”, giai đoạn 2026-2027 phải mở “đầu thể chế” và “đầu dự án”. Khi ba tầng này khớp nhau mới có thể chuyển kỳ vọng thành công trình và công trình thành động lực tăng trưởng thực sự.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Mạnh Tưởng (thực hiện)